Nordik ülkelerinde Sindbis virüsü: Pogosta ve Ockelbo hastalığı

Finlandiya'daki Pogosta hastalığı ile İsveç'teki Ockelbo hastalığı aynı sivrisinek kaynaklı viral hastalıktır. Bu makale kimin risk altında olduğunu, vakaların ne zaman zirve yaptığını ve ısırıklardan nasıl korunulacağını açıklar.

Tek virüs, üç isim

Pogosta hastalığı, Sindbis ateşi, Ockelbo hastalığı ve Karelya ateşi aynı rahatsızlığa verilen isimlerdir. Buna, Sindbis virüsü adı verilen ve sivrisineklerle bulaşan bir alfavirüs neden olur. Uusitalo ve meslektaşları, 2021 yılında International Journal of Environmental Research and Public Health dergisinde yazdıkları makalede semptomları ateş, döküntü, baş ağrısı, kas ağrısı, eklem ağrısı, bulantı, konjonktivit ve farenjit olarak sıralamaktadır. Ayrıca, uzun süreli eklem ağrısı ve tendon yapışma yerlerindeki ağrının enfekte kişilerin %25'ini etkilediğini kaydetmektedirler. İsveç Halk Sağlığı Kurumu, ockelbosjuka hakkındaki hastalık bilgilerinde, ağrının esas olarak el ve ayaklarda görüldüğünü, döküntünün kaşıntısız olduğunu ve ateşin değişen derecelerde seyrettiğini bildirmektedir. Kurum, birçok kişinin muhtemelen döküntü olmadan veya hiç hastalanmadan enfekte olduğunu eklemektedir. Bu iki açıklama, farklı ulusal etiketler altında aynı enfeksiyonu ele almaktadır.

Bozulan yedi yıllık ritim

Finlandiya halk sağlığı yazıları uzun zamandır yaklaşık her yedi yılda bir büyük Sindbis salgınlarının ortaya çıktığını belirtmektedir. Sane, Guedes, Kurkela, Lyytikainen ve Vapalahti bu beklentiyi 14 Ocak 2010 tarihinde Eurosurveillance dergisinde test etmiştir. 2002'deki büyük bir salgının ardından 2009'da bir salgın beklenmiştir. Ulusal Bulaşıcı Hastalık Kayıt Sistemi verileri ise o yıl 105 bildirilmiş insan vakası göstermiş ve yazarlar yedi yıllık döngünün beklendiği gibi tekrarlanmadığını kaydetmiştir. Uusitalo ve meslektaşları, 2009'dan sonra da kalıbın işaret ettiği şekilde beklenen bir salgının gelmediğini eklemektedir. Dolayısıyla bu ritim bir takvim değil, tarihsel bir eğilimdir. Bu, okuyucular açısından önemlidir, çünkü bir sonraki salgın yılını tahmin etmenin pek bir pratik değeri yoktur. Önemli olan yerel koşulları izlemek ve yaz sonunda sivrisinek ısırıklarına karşı korunmaktır.

2021 haritayı neden değiştirdi

Suvanto, Uusitalo, Otte im Kampe, Vuorinen, Kurkela, Vapalahti, Dub, Huhtamo ve Korhonen, 4 Ağustos 2022'de Eurosurveillance'da 2021'deki Finlandiya salgınını bildirdi. Finlandiya o yıl 566 laboratuvar onaylı insan vakası kaydetti. 2002'deki önceki büyük salgına kıyasla insidans birkaç hastane bölgesinde daha yüksekti, ancak doğu Finlandiya'daki geleneksel olarak endemik bölgelerde daha düşüktü. Yazarlar bu değişimi ülkenin yeni bölgelerine dikkat çekici bir coğrafi yayılımın kanıtı olarak sunuyor. 2022'de de yüksek insidans beklendiği sonucuna vardılar ve Finlandiya'da Sindbis virüsü konusunda farkındalığın artırılmasını savundular. Klinik amaç, hastalığın daha hızlı tanınması ve sivrisinek kontrol önlemleriyle bulaşmanın önlenmesiydi. Dolayısıyla Suvanto ve meslektaşları, 2021 Finlandiya vaka sayısını ülke çapında yalnızca yerel bir artışa değil, virüsün daha geniş yayılımına bağlıyor.

Finlandiya'da risk nerede

Uusitalo ve meslektaşları, 2021'de yayımlandığı üzere vektör, konak ve çevresel verileri kullanarak Finlandiya'da enfeksiyon riskinin nereye düştüğünü modelledi. Doğu ve orta Finlandiya'daki belediyelerde ve batı kıyısının bazı kesimlerinde yüzde 70 ila 100 arasında yüksek risk bildiriyorlar. Kuzey Lapland, güneybatı Finlandiya ve Aland Adaları düşük risk gösteriyor. Salgınlar ağırlıklı olarak doğu ve orta bölgelerde yoğunlaştı. 2000 ile 2019 arasında yılda ortalama 91 vaka bildirildi, aralık 8 ile 597 arasındaydı. Bu dönemdeki salgın yılları 2000, 2002, 2003, 2009, 2012 ve 2013'tü. İki on yılda toplam 1.825 serolojik olarak doğrulanmış vaka kaydedildi, yani yük gerçek ama ülke çapında eşit değil.

Arkasındaki kuşlar ve sivrisinekler

Sindbis virüsü, kuşlar ile sivrisinekler arasındaki enzootik döngülerde dolaşır. Uusitalo ve arkadaşları ana sivrisinek vektörlerini Aedes cinereus ve geminus, Culex pipiens ve torrentium ile Culiseta morsitans olarak tanımlar. Kuşlar çoğaltıcı konak rolü üstlenir. Yerli orman tavukları, örneğin willow grouse, black grouse, capercaillie ve hazel grouse, ardıç kuşları gibi göçmen ötücü kuşlarla birlikte döngüye katılır. Suvanto ve arkadaşları, enfekte kuşlar rezervuar olacak biçimde Culex ve Culiseta sivrisinekleriyle bulaşmayı tanımlar. İsveç Halk Sağlığı Kurumu, Aedes ve Culiseta cinsinden sivrisineklerin başka hayvanlardan, muhtemelen kuşlardan enfekte olduğunu ve hastalığın kişiden kişiye bulaşmadığını belirtir. İnsanlar rezervuar değildir, bu nedenle döngü insan vaka sayılarından bağımsız olarak yaban hayatında sürer.

Mevsim yaz sonudur

İsveç'te vakalar büyük ölçüde Dalarna ve güney Norrland ile sınırlıdır; benzer enlemlerdeki Finlandiya ve Rusya'dan da vakalar bildirilmiştir. İsveç Halk Sağlığı Kurumu, vakaların her şeyden önce yaz sonu ve sonbahar başında kümelendiğini kaydeder. Hastalık neredeyse yalnızca yetişkinleri etkiler. Suvanto ve arkadaşları, sivrisinek ısırıklarına karşı kişisel korunmanın en çok önem taşıdığı yaz sonu mevsiminde farkındalığın artması gerektiğini belirtir. İsveç kurumuna göre tanı, bir kan örneğinde virüse karşı antikorların saptanmasıyla doğrulanır. Enfeksiyonların çoğu muhtemelen hafif veya sessizdir; bu da bildirilen vaka sayılarının dolaşımdaki virüs miktarını olduğundan az gösterdiği anlamına gelir. Bu, manşet sayıyı değil mevsimi ve yeri pratik rehber olarak almamız için bir nedendir daha.

Korunmanın gerçekte neye benzediği

Sindbis virüsüne karşı aşı yoktur. İsveç Halk Sağlığı Kurumu, tek korunma yönteminin sivrisinek ısırıklarına karşı korunma olduğunu, bunun için de özellikle yaz sonunda hastalığın görüldüğü bölgelerde kapalı giysiler giyilmesi veya böcek kovucu kullanılması gerektiğini belirtmektedir. Bu kurum, hastalık için özel bir epidemiyolojik sürveyans programı yürütmemekte, bunun yerine yayılımını uluslararası sürveyans yoluyla izlemektedir. Suvanto ve meslektaşları, uygulamadaki kontrol önlemlerinin yaz sonu mevsiminde sivrisinek ısırıklarına karşı kişisel korunma anlamına geldiğini savunmaktadır. Fiziksel bariyerler, doğru belirlendiğinde, sağlam ve doğru kullanıldığında gerçek korunma sağlar. Hastalık tedavi olmadan iyileşir, ancak semptomatik kişilerin yaklaşık %20'sinde yıllar sonra bile kalıcı eklem sorunları görülür. Bu nedenle ısırık önleme, panik yerine dikkat gerektirir.

Sources

Bu makale genel bilgi niteliğindedir, tıbbi tavsiye değildir. Kendi sağlığınızla ilgili bir doktora veya eczacıya danışın.