Is ionann galar Pogosta san Fhionlainn agus galar Ockelbo sa tSualainn: is é an galar víreasach céanna a thagann ó mhíoltóga iad. Mínítear san alt seo cé atá i mbaol, cathain a bhíonn buaic na gcásanna, agus conas greamanna a chosc.
Aon víreas amháin, trí ainm
Is é an galar céanna atá i gceist le galar Pogosta, fiabhras Sindbis, galar Ockelbo agus fiabhras Karelian. Is alphavíreas a iompraítear le muiscítí é víreas Sindbis is cúis leis. Liostaíonn Uusitalo agus a chomhghleacaithe, ag scríobh san International Journal of Environmental Research and Public Health in 2021, na hairíonna mar fhiabhras, gríos, tinneas cinn, pian sna matáin, pian sna hailt, masmas, toinníteas agus faraingíteas. Taifeadann siad freisin go mbíonn pian sna hailt a mhaireann i bhfad agus pian ag iontóga na dteannán ag 25% de dhaoine ionfhabhtaithe. Tuairiscíonn Gníomhaireacht Sláinte Poiblí na Sualainne, ina heolas ar ghalar ockelbosjuka, pian sna hailt go príomha sna lámha agus sna cosa, gríos nach bhfuil itch ag baint leis agus fiabhras de ghrád éagsúil. Cuireann sí leis gur dócha go bhfuil a lán daoine ionfhabhtaithe gan gríos nó gan aon tinneas ar chor ar bith. Clúdaíonn an dá thuairisc seo an t-ionfhabhtú céanna faoi lipéid náisiúnta éagsúla.
An rithim seacht mbliana a bhris
Tá sé ráite le fada i scríbhneoirí sláinte poiblí na Fionlainne go dtagann ráigeanna móra Sindbis thart ar gach seacht mbliana. Thástáil Sane, Guedes, Kurkela, Lyytikainen agus Vapalahti an t-ionchas sin in Eurosurveillance an 14 Eanáir 2010. I ndiaidh ráige mhór in 2002, bhíothas ag súil le heipidéim in 2009. Léirigh sonraí an Chláir Náisiúnta um Ghalair Thógálacha 105 cás daonna a tuairiscíodh an bhliain sin, agus taifeadann na húdair nár tharla an timthriall seacht mbliana mar a bhíothas ag súil leis. Cuireann Uusitalo agus a chomhghleacaithe leis nár tháinig aon ráig a bhíothas ag súil léi i ndiaidh 2009 ar an mbealach a mhol an patrún. Is claonadh stairiúil é an rithim mar sin, ní amchlár. Tá sin tábhachtach do léitheoirí, mar is beag an luach praiticiúil a bhaineann le buille faoi thuairim a thabhairt faoi bhliain na chéad ráige eile. Is fiú faire ar choinníollacha áitiúla agus cosaint a dhéanamh i gcoinne biteanna go déanach sa samhradh.
Cén fáth ar athraigh 2021 an léarscáil
Thuairiscigh Suvanto, Uusitalo, Otte im Kampe, Vuorinen, Kurkela, Vapalahti, Dub, Huhtamo agus Korhonen in Eurosurveillance an 4 Lúnasa 2022 ar ráig na Fionlainne in 2021. Taifeadadh 566 cás daonna a bhí dearbhaithe go saotharlannach an bhliain sin. I gcomparáid leis an ráig mhór roimhe sin in 2002, bhí an minicíocht níos airde i roinnt ceantar ospidéil ach níos ísle sna háiteanna traidisiúnta endemic in oirthear na Fionlainne. Cuireann na húdair an t-athrú sin i láthair mar fhianaise ar leathnú suntasach geografach isteach i réigiúin nua den tír. Tháinig siad ar an gconclúid go rabhthas ag súil le minicíocht ard freisin in 2022 agus d'áitigh siad feasacht ar an víreas Sindbis a ardú san Fhionlainn. Ba é an aidhm chliniciúil an galar a aithint níos tapúla agus tarchur a chosc trí bhearta rialaithe mosquitos. Mar sin, ceanglaíonn Suvanto agus a chomhghleacaithe líon cásanna na Fionlainne in 2021 le scaipeadh níos leithne an víris seachas le méadú áitiúil amháin ar fud na tíre.
Cá bhfuil an riosca san Fhionlainn
Rinne Uusitalo agus a chomhghleacaithe samhaltú ar an áit a dtiteann riosca ionfhabhtaithe san Fhionlainn ag úsáid sonraí veicteora, óstaigh agus comhshaoil, mar a foilsíodh in 2021. Tuairiscíonn siad riosca ard idir 70 agus 100% i mbardais ar fud oirthear agus lár na Fionlainne agus feadh codanna den chósta thiar. Taispeánann Lapland Thuaidh, iardheisceart na Fionlainne agus Oileáin Åland riosca íseal. Dhírigh ráigeanna go príomha ar réigiúin oirthearacha agus láracha. Idir 2000 agus 2019, tuairiscíodh 91 cás ar an meán gach bliain, le raon ó 8 go 597. Ba iad blianta na ráige sa tréimhse sin 2000, 2002, 2003, 2009, 2012 agus 2013. Taifeadadh 1,825 cás dearbhaithe go séireolaíoch thar an dá fhiche bliain, mar sin tá an t-ualach fíor ach míchothrom ar fud na tíre.
Na héin agus na mosquitos taobh thiar de
Scaiptearann víreas Sindbis i gciorcail ionzóiteacha idir éin agus muiscítí. Aithníonn Uusitalo agus a chomhghleacaithe gurb iad Aedes cinereus agus geminus, Culex pipiens agus torrentium, agus Culiseta morsitans na príomh-mhuiscítí a iompraíonn é. Feidhmíonn éin mar óstaigh aimplitheacha. Glacann cearca coille ar nós cearc na saile, an chearc dhubh, an capall-coille agus cearc na collle páirt ann, in éineacht le héin ghluaisteacha ar nós smólacha. Tuairiscíonn Suvanto agus a chomhghleacaithe tarchur ag muiscítí Culex agus Culiseta le héin ionfhabhtaithe mar thaiscumair. Deir Gníomhaireacht Sláinte Phoiblí na Sualainne go n-ionfhabhtaíonn muiscítí den ghéineas Aedes agus Culiseta ó ainmhithe eile, éin is dócha, agus nach scaiptear an galar ó dhuine go duine. Ní hé an duine an taisceadán, mar sin leanann an cioreal ar aghaidh i bhfiadhúlra beag beann ar líon na gcásanna daonna.
Is é deireadh an tsamhraidh an séasúr
Sa tSualainn, tá na cásanna teoranta den chuid is mó do Dalarna agus do dheisceart Norrland, agus tuairiscítear cásanna ón bhFionlainn agus ón Rúis ag domhanleithead den chineál céanna. Taifeadann Gníomhaireacht Sláinte Phoiblí na Sualainne go dtagann na cásanna le chéile thar aon rud eile i ndeireadh an tsamhraidh agus go luath san fhómhar. Bíonn tionchar ag an ngalar beagnach go hiomlán ar dhaoine fásta. Tugann Suvanto agus a chomhghleacaithe faoi deara gur chóir feasacht a mhéadú le linn shéasúr dheireadh an tsamhraidh, nuair is mó a bhfuil cosaint phearsanta i gcoinne greamanna muiscíte ag teastáil. Deimhnítear an diagnóis trí antasubstaintí i gcoinne an víris a bhrath i sampla fola, de réir ghníomhaireacht na Sualainne. Is dócha go bhfuil go leor ionfhabhtuithe éadrom nó ciúin, rud a chiallaíonn go ndéanann líon na gcásanna a thuairiscítear tearcmheas ar an méid víris atá ag scaipeadh. Is cúis bhreise é sin le féachaint ar an séasúr agus ar an áit mar na treoracha praiticiúla, ní ar líon na gcásanna sna ceannlínte.
Cuma na cosanta i ndáiríre
Níl aon vacsaín ann i gcoinne an víris Sindbis. Deir Gníomhaireacht Sláinte Poiblí na Sualainne gurb é an t-aon bheart coisctheach ná cosaint ar ghiotar muiscí, trí éadaí clúdaigh nó dífholaigh a úsáid, go háirithe i ndeireadh an tsamhraidh i gceantair ina dtarlaíonn an galar. Ní reáchtálann an ghníomhaireacht sin aon chlár faireacháin eipidéimeolaíoch tiomnaithe don ghalar agus leanann sí a leathadh trí fhaireachán idirnáisiúnta ina ionad. Áitíonn Suvanto agus a chomhghleacaithe gurb ionann bearta rialaithe go praiticiúil agus cosaint phearsanta ar ghiotar muiscí le linn shéasúr dheireadh an tsamhraidh. Áirítear bacainní fisiceacha mar fhíorchosaint nuair a shonraítear iad i gceart, nuair a bhíonn siad slán agus nuair a úsáidtear i gceart iad. Cneasaíonn an tinneas gan chóireáil, ach bíonn fadhbanna comhpháirteacha leanúnacha ag thart ar 20% de dhaoine a bhfuil siomptóim orthu ar feadh blianta ina dhiaidh sin. Sin an fáth a dtugann cosc ar ghiotar aire dó seachas allagar.
Sources
- Eurosurveillance: ráig den víreas Sindbis agus fianaise ar leathnú geografach san Fhionlainn, 2021
- Eurosurveillance: anailís eipidéimeolaíoch ar ghalar Pogosta, galar a thagann ó mhíoltóga, san Fhionlainn, 2009
- International Journal of Environmental Research and Public Health: Patrúin Spásúla de Riosca Ionfhabhtaithe an Víris Sindbis (SINV) san Fhionlainn a Thuar le Sonraí faoi Veicteoirí, Óstaigh agus an Timpeallacht
- Gníomhaireacht Sláinte Poiblí na Sualainne (Folkhalsomyndigheten): Sjukdomsinformation om ockelbosjuka (eolas faoi ghalar Ockelbo)
Faisnéis ghinearálta atá san alt seo, ní comhairle leighis. Labhair le dochtúir nó le cógaiseoir faoi do shláinte féin.