Co agencje zdrowia publicznego mówią o wirusie Zika w ciąży, jak przebiegają badania oraz które kroki dotyczące podróży i profilaktyki chronią rodziców i dzieci.
Dlaczego Zika ma największe znaczenie w ciąży
Wirus Zika rozprzestrzenia się głównie przez komary z rodzaju Aedes, przede wszystkim Aedes aegypti, które gryzą w ciągu dnia, jak podaje Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że zakażenie w czasie ciąży powoduje małogłowie i inne wady wrodzone, określane razem jako wrodzony zespół Zika. Mogą one obejmować przykurcze kończyn, wzmożone napięcie mięśniowe, nieprawidłowości oczu i utratę słuchu. WHO szacuje, że u 5 do 15 procent niemowląt urodzonych przez kobiety zakażone w czasie ciąży występują powikłania związane z Zika. Wady mogą pojawić się zarówno po zakażeniu objawowym, jak i bezobjawowym, więc dobre samopoczucie nie wyklucza szkody. Zakażenie w ciąży wiąże się także z utratą płodu, urodzeniem martwego dziecka i porodem przedwczesnym, dlatego agencje zdrowia publicznego traktują Zika jako poważny problem prenatalny, a nie łagodną chorobę z wysypką.
Jak rozprzestrzenia się Zika i kto jest narażony
Komary z rodzaju Aedes przenoszą Zika i gryzą w ciągu dnia, więc ochrona w dzień ma znaczenie. Wirus rozprzestrzenia się także przez kontakt seksualny, a Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób informuje o przenoszeniu drogą płciową przez nasienie, w jednym przypadku nawet pięć do sześciu tygodni po pojawieniu się objawów u mężczyzny. Może dojść do przeniesienia z matki na dziecko, najprawdopodobniej przez łożysko lub podczas porodu. Pan American Health Organization podaje, że objawy rozwija około jedna na cztery zakażone osoby, zwykle łagodne i utrzymujące się od dwóch do siedmiu dni. Około 80 procent zakażeń jest bezobjawowych, według ECDC. Oznacza to, że wielu podróżnych nigdy nie wie, że zostało zakażonych, a mimo to wirus może wpłynąć na ciążę. Ryzyko zależy więc od ekspozycji i czasu, a nie od tego, czy ktoś czuł się źle.
Objawy i ograniczenia samodzielnej diagnozy
Gdy pojawiają się objawy, są one zwykle łagodne i utrzymują się około dwóch do siedmiu dni: wysypka, łagodna gorączka, bóle stawów i mięśni, zapalenie spojówek, ból głowy i ból w dolnej części pleców. NHS wymienia wysoką temperaturę, zaczerwienione i bolące oczy oraz swędzącą wysypkę wśród typowych oznak i zauważa, że większość osób ma niewiele objawów lub nie ma ich wcale. Okres inkubacji wynosi od trzech do dwunastu dni według ECDC i od trzech do czternastu dni według PAHO. Te nakładające się, niespecyficzne objawy sprawiają, że nie można zdiagnozować Zika na podstawie samopoczucia. Denga i inne flawiwirusy wywołują podobną chorobę, a testy na przeciwciała mogą dawać reakcje krzyżowe między nimi, dlatego potwierdzenie laboratoryjne ma znaczenie. Każdy, kto ma objawy po podróży do obszaru o znanej transmisji, powinien zwrócić się po poradę medyczną, a nie zgadywać.
Badania: jakie próbki i kiedy coś pokazują
Rozpoznanie wymaga potwierdzenia laboratoryjnego za pomocą RT-PCR lub badania przeciwciał IgM, według WHO. Od czasu zależy, które badanie jest przydatne. ECDC podaje, że RNA wirusa można wykryć we krwi i ślinie zwykle w ciągu pierwszych trzech do pięciu dni od wystąpienia objawów, czasem do siedmiu lub ośmiu dni, a w kilku przypadkach w moczu do dwóch do trzech tygodni od ich wystąpienia. Badania serologiczne w kierunku przeciwciał IgM swoistych dla Zika można wykonać od piątego dnia. PAHO zauważa, że PCR jest przydatny w ciągu pierwszych trzech do pięciu dni, a serologia dopiero po pięciu dniach. Dodatnie wyniki przeciwciał trzeba odróżnić od flawiwirusów dających reakcje krzyżowe, takich jak denga. Jeśli jesteś w ciąży i podróżowałaś do obszaru zagrożonego Zika, położna lub ginekolog może zlecić badania krwi i badania ultrasonograficzne, aby sprawdzić wzrost i rozwój dziecka.
Porady dotyczące podróży w ciąży i planowania ciąży
Instytucje zdrowia publicznego stosują różne sformułowania, ale zajmują podobne stanowisko. ECDC radzi, aby kobiety w ciąży oraz kobiety planujące ciążę, które zamierzają podróżować do obszarów o szeroko rozpowszechnionym zakażeniu, odłożyły podróże niekonieczne, a te podróżujące do obszarów o sporadycznym zakażeniu skonsultowały się z lekarzem lub poradnią medycyny podróżnej. NHS radzi rozważyć unikanie podróży do kraju zagrożonego Zika w czasie ciąży lub planowania ciąży w najbliższym czasie. PAHO i WHO nie zalecają ogólnych ograniczeń podróżnych, ale radzą kobietom w ciąży niepodróżowanie do obszarów z trwającymi ogniskami. To środki ostrożności, a nie dowód, że każda podróż wyrządza szkodę. Jeśli podróż jest nieunikniona, zaplanuj ją zgodnie z wytycznymi i porozmawiaj z lekarzem przed wyjazdem, zwłaszcza jeśli ciąża jest potwierdzona lub możliwa.
Bezpieczniejszy seks, powracający podróżni i terminy testowania
Przenoszenie drogą płciową oznacza, że powrót z obszaru ryzyka może mieć znaczenie nawet bez ukąszenia komara za granicą. Według WHO podróżni powracający z obszarów zakażenia powinni uprawiać bezpieczniejszy seks lub powstrzymać się przez trzy miesiące w przypadku mężczyzn i dwa miesiące w przypadku kobiet. NHS podaje te same okresy trzech i dwóch miesięcy i twierdzi, że jeśli kobieta jest już w ciąży, prezerwatywy należy stosować podczas wizyty i po niej oraz do końca ciąży. Jeśli ciąża jest możliwa, używaj prezerwatyw na obszarze, gdzie występuje Zika. WHO radzi kobietom w ciąży uprawiać bezpieczniejszy seks, w tym prawidłowe i konsekwentne stosowanie prezerwatyw, lub powstrzymać się przez całą ciążę. Pilnie umów się z lekarzem rodzinnym lub zadzwoń na NHS 111 po niedawnej podróży, jeśli pojawią się objawy, jeśli któreś z partnerów jest w ciąży lub jeśli któreś zajdzie w ciążę w ciągu trzech miesięcy od powrotu.
Zapobieganie, leczenie i kiedy szukać pomocy
Nie ma swoistego leczenia ani szczepionki przeciwko Zika. Opieka polega na odpoczynku, nawodnieniu i łagodzeniu objawów, według WHO. Profilaktyka opiera się na unikaniu ukąszeń i ograniczaniu rozmnażania komarów. PAHO zaleca usuwanie stojącej wody z pojemników, zakrywanie skóry, stosowanie repelentów i używanie moskitier w ciągu dnia. WHO wymienia repelenty zawierające DEET, IR3535 lub ikarydynę, a także zakrywające ubranie i moskitiery, jako ochronę przed ukąszeniami dla kobiet w ciąży na obszarach transmisji. Bariery fizyczne działają tylko wtedy, gdy są nienaruszone i prawidłowo używane. Rzadko Zika powoduje zespół Guillaina i Barrego; drętwienie, mrowienie lub osłabienie mięśni wymagają pilnej opieki. Kobiety w ciąży mieszkające na obszarach transmisji lub u których wystąpią objawy, powinny zgłosić się po pomoc medyczną w celu wykonania badań, poradnictwa i opieki. WHO zauważa, że kobiety w ciąży mieszkające na obszarach transmisji lub u których wystąpią objawy, powinny zgłosić się po pomoc medyczną w celu wykonania badań, poradnictwa i opieki, w tym unikania ukąszeń i stosowania repelentów.
Sources
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady medycznej. W sprawie własnego zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.