Lymfatische filariose: de door muggen overgedragen infectie achter

Lymfatische filariose is een parasitaire infectie die door muggen wordt verspreid. Tientallen jaren van massale toediening van geneesmiddelen stoppen de overdracht en voorkomen de ernstige zwelling die bekendstaat als elefantiasis.

Wat lymfatische filariasis is

Lymfatische filariasis is een parasitaire infectie die wordt veroorzaakt door kleine, draadachtige wormen. De Wereldgezondheidsorganisatie meldt dat drie soorten dit veroorzaken: Wuchereria bancrofti is verantwoordelijk voor ongeveer 90 procent van de gevallen, terwijl Brugia malayi en Brugia timori de rest vormen. Volwassen wormen nestelen zich in de lymfevaten, de kanalen die normaal vocht uit weefsels afvoeren. Ze leven ongeveer 6 tot 8 jaar en geven microscopisch kleine larven, microfilariae genaamd, af in het bloed. De meeste besmette mensen voelen zich goed, maar de wormen kunnen het lymfestelsel in de loop der jaren beschadigen. Wanneer die schade zichtbaar wordt, veroorzaakt dit de zwelling waaraan de ziekte haar bekendere naam dankt. Dezelfde factsheet meldt dat de volwassen wormen ongeveer zes tot acht jaar leven en gedurende die tijd microfilariae in het bloed afgeven.

Hoe muggen de infectie doorgeven

Muggen dragen de infectie over tussen mensen. De Pan American Health Organization legt uit dat overdracht plaatsvindt wanneer een besmette mug tijdens het voeden derde-stadium larven op de huid afzet. De larven komen vervolgens via de bijtwond het lichaam binnen. Mensen zijn de definitieve gastheer, dus er is geen significant dierlijk reservoir dat de parasiet in leven houdt. Verschillende muggengroepen domineren in verschillende omgevingen. WHO meldt dat Culex-soorten de ziekte verspreiden in stedelijke en半-stedelijke gebieden, Anopheles-soorten vooral in landelijke gebieden, en Aedes-soorten vooral op Pacifische eilanden. In de Amerika's is deze muggenroute smaller, wat bepaalt hoe de regio haar eliminatiewerk plant. Dit is belangrijk omdat het betekent dat bestrijding zich moet richten op de lokale muggensoort in plaats van aan te nemen dat één overdrachtsroute overal geldt.

De ziektelast in cijfers

De omvang van lymfatische filariasis is groot, maar neemt af. De WHO meldt dat ruim 657 miljoen mensen in 39 landen nog altijd gevaar lopen en preventieve chemotherapie nodig hebben. In 2018 waren 51 miljoen mensen besmet, een daling van 74 procent sinds het Global Programme to Eliminate Lymphatic Filariasis in 2000 begon. Minstens 36 miljoen mensen leven nog met chronische gevolgen, onder wie ongeveer 25 miljoen mannen met hydrocele, een zwelling van het scrotum, en meer dan 15 miljoen met lymfoedeem, zwelling van de ledematen. Omdat de wormen al schade kunnen aanrichten voordat symptomen optreden, onderschat het aantal infecties alleen de menselijke tol van de ziekte. De vooruitgang sinds 2000 is meetbaar: er zijn meer dan 9,7 miljard behandelingen toegediend en 871 miljoen mensen hebben geen preventieve chemotherapie meer nodig.

Waarom de zwelling blijvend wordt

Herhaalde schade aan lymfevaten zorgt ervoor dat een verborgen infectie uitmondt in blijvende beperkingen. Als lymfevocht niet goed kan afvloeien, hoopt het zich op in de ledematen, borsten of geslachtsdelen. De huid en het onderliggende weefsel worden in de loop van de tijd dikker, en de ledematen kunnen zwaar en hard worden. Bacteriële huidinfecties kunnen elke episode verergeren. Dit late stadium wordt vaak elefantiasis genoemd, al beschrijft dat woord het uiterlijk en niet de oorzaak. De microfilariae in het bloed zijn van belang voor de overdracht, niet voor de zwelling zelf, omdat de volwassen wormen de lymfebanen blokkeren en littekens veroorzaken. Dat onderscheid begrijpen helpt mensen om zorg te zoeken zonder schaamte. Het zorgpakket behandelt ook de infectie wanneer die optreedt, wat helpt om de herhaalde bacteriële episodes te voorkomen die de huid verdikken en weefsel verharden.

Massale toediening van geneesmiddelen als preventie

Het belangrijkste wapen tegen lymfatische filariasis is preventieve chemotherapie voor hele gemeenschappen, niet voor individuen met symptomen. WHO beveelt jaarlijkse massale toediening van geneesmiddelen aan, gedurende ten minste 4 tot 6 jaar. Welk geneesmiddel precies wordt gebruikt, hangt af van wat er plaatselijk nog meer voorkomt: albendazol alleen waar loiasis mede endemisch is, ivermectine plus albendazol in landen met onchocerciasis, en diethylcarbamazine plus albendazol elders, of de drievoudige combinatie die bekendstaat als IDA waar de omstandigheden van het programma dat toelaten. Sinds 2000 zijn meer dan 9,7 miljard behandelingen toegediend, en 871 miljoen mensen hebben deze preventieve chemotherapie niet meer nodig. Deze aanpak onderbreekt de overdracht, zodat er geen nieuwe infecties meer opduiken. Deze preventieve benadering behandelt de volwassen wormen bij een individu niet, maar herhaalde jaarlijkse rondes verkleinen het reservoir van parasieten in een hele gemeenschap.

De schade behandelen die er al is

Preventie herstelt bestaande zwelling niet, dus bevordert de WHO ook een zorgpakket voor mensen die al getroffen zijn. Het omvat behandeling van adenolymfangitis, de pijnlijke bacteriële opflakkeringen die lymfoedeem verergeren; lymfoedeembehandeling om zwelling te verminderen en de huid te beschermen; hydrocelechirurgie; en behandeling van infecties wanneer die optreden. Het Global Programme to Eliminate Lymphatic Filariasis zag dit vroeg in. Ottesen en collega's schreven in 2008 in PLOS Neglected Tropical Diseases dat het programma tussen 2000 en 2007 9,5 miljoen al besmette mensen beschermde tegen het ontwikkelen van hydrocele of lymfoedeem, en dat de filariasis-specifieke voordelen neerkwamen op 32 miljoen gewonnen disability-adjusted life years. Dezelfde auteurs schatten dat het programma infectie bij 6,6 miljoen pasgeborenen voorkwam en bijna 1,4 miljoen gevallen van hydrocele gedurende het leven voorkwam.

Voortgang, veiligheid en de weg naar 2030

Het programma is opgeschoven van bestrijding naar eliminatie. Volgens de WHO zijn 21 landen en gebieden officieel erkend als vrij van lymfatische filariasis, met doelen voor 2030: 58 landen gevalideerd en alle 72 endemische landen onder surveillance nadat de behandeling is gestopt. De PAHO noemt slechts vier endemische landen in de Amerika's: de Dominicaanse Republiek, Guyana en Haïti, terwijl Costa Rica, Suriname en Trinidad en Tobago in 2011 van die lijst werden geschrapt. Veiligheidsgegevens ondersteunen breder gebruik van het drievoudige geneesmiddelenregime. Een onderzoek in PLOS Medicine van Weil en collega's in vijf landen vond bijwerkingen bij 12 procent van de deelnemers na IDA en bij 12,1 procent na diethylcarbamazine plus albendazol, waarbij ernstige voorvallen zeldzaam waren. Omdat IDA goed werd verdragen, concludeerden de onderzoekers dat het net zo veilig zou moeten zijn als diethylcarbamazine plus albendazol voor massale geneesmiddelentoediening in gebieden die dat regime al krijgen.

Sources

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch advies. Vraag een arts of apotheker om advies over uw eigen gezondheid.

Lymfatische filariose: de door muggen overgedragen infectie achter elefantiasis en hoe deze wordt uitgeroeid