Лимфна филаријаза: инфекцијата што ја пренесуваат комарци и стои зад

Лимфната филаријаза е паразитска инфекција што ја пренесуваат комарци. Децении масовно лекување со лекови ја запираат трансмисијата и го спречуваат тешкото отекување познато како елефантијаза.

Што е лимфна филаријаза

Лимфната филаријаза е паразитска инфекција предизвикана од ситни црвовидни црви. Светската здравствена организација наведува дека ја предизвикуваат три видови: Wuchereria bancrofti е одговорен за околу 90 отсто од случаите, а Brugia malayi и Brugia timori го сочинуваат остатокот. Возрасните црви се населуваат во лимфните садови, каналите што вообичаено ја одведуваат течноста од ткивата. Тие живеат околу 6 до 8 години и испуштаат микроскопски ларви наречени микрофиларии во крвта. Повеќето заразени лица се чувствуваат добро, но црвите можат да го оштетат лимфниот систем со текот на годините. Кога таа штета ќе стане видлива, се појавува отекувањето што на болеста ѝ го даде нејзиното попознато име. Истиот информативен лист забележува дека возрасните црви живеат околу шест до осум години, испуштајќи микрофиларии во крвта во текот на целото тоа време.

Како комарците ја пренесуваат инфекцијата

Комарите ја пренесуваат инфекцијата меѓу луѓето. Панамериканската здравствена организација објаснува дека пренесувањето се случува кога заразен комарец ќе депонира ларви од трет стадиум на кожата додека се храни. Ларвите потоа влегуваат во телото низ раната од каснувањето. Луѓето се дефинитивен домаќин, така што нема значителен животински резервоар што го одржува паразитот во живот. Различни групи комарци преовладуваат во различни средини. СЗО забележува дека видовите Culex го шират во урбани и полуурбани средини, видовите Anopheles главно во рурални средини, а видовите Aedes главно на пацифичките острови. Во Америка, овој пат на пренос преку комарци е потесен, што го обликува начинот на кој регионот го планира своето работење на елиминација. Ова е важно бидејќи значи дека контролата мора да ги таргетира локалните видови комарци наместо да претпоставува дека еден пат на пренос важи насекаде.

Товарот на болеста во бројки

Обемот на лимфната филаријаза е голем, но се намалува. СЗО известува дека над 657 милиони луѓе во 39 земји сѐ уште се загрозени и имаат потреба од превентивна хемотерапија. Заклучно со 2018 година, 51 милион луѓе биле инфицирани, што е пад од 74 отсто откако Глобалната програма за елиминација на лимфната филаријаза започна во 2000 година. Најмалку 36 милиони луѓе сѐ уште живеат со хронични последици, вклучително околу 25 милиони мажи со хидроцела, отекување на скротумот, и повеќе од 15 милиони со лимфедем, отекување на екстремитетите. Бидејќи црвите можат да предизвикаат штета многу пред да се појават симптоми, самото броење на инфекции ја потценува човечката цена на болеста. Напредокот од 2000 година е мерлив, со повеќе од 9,7 милијарди доставени третмани и 871 милион луѓе на кои повеќе не им е потребна превентивна хемотерапија.

Зошто отекувањето станува трајно

Повторливата штета на лимфните садови е она што ја претвора скриената инфекција во трајна попреченост. Кога лимфната течност не може правилно да се одведе, таа се собира во екстремитетите, градите или гениталиите. Кожата и ткивото под неа со текот на времето се здебелуваат, а екстремитетите можат да станат тешки и тврди. Бактериските инфекции на кожата можат да ја влошат секоја епизода. Оваа доцна фаза често се нарекува елефантијаза, иако зборот го опишува изгледот, а не причината. Микрофилариите во крвта се важни за преносот, не за самото отекување, бидејќи возрасните црви се тие што ги блокираат и оставаат лузни на лимфните канали. Разбирањето на таа разлика им помага на луѓето да побараат нега без срам. Пакетот за нега исто така ја лекува инфекцијата кога таа ќе се појави, што помага да се спречат повторливите бактериски епизоди што ја здебелуваат кожата и го стврднуваат ткивото.

Масовна администрација на лекови како превенција

Главната алатка против лимфната филаријаза е превентивна хемотерапија што се дава на цели заедници, а не на поединци со симптоми. СЗО препорачува годишна масовна администрација на лекови најмалку 4 до 6 години. Точниот лек зависи од тоа што друго е присутно локално: само албендазол каде што е коендемична лојазата, ивермектин плус албендазол во земјите со онхоцерцијаза, и диетилкарбамазин плус албендазол на други места, или трикомпонентната комбинација позната како ИДА каде што условите на програмата го дозволуваат. Повеќе од 9,7 милијарди третмани се доставени од 2000 година, а 871 милион луѓе веќе не ја потребуваат оваа превентивна хемотерапија. Пристапот го прекинува преносот, така што новите инфекции престануваат да се појавуваат. Овој превентивен пристап не ги лекува возрасните црви кај поединецот, но повторените годишни рунди го намалуваат резервоарот на паразити во целата заедница.

Лекување на штетата што веќе постои

Превенцијата не го поправа постојното оток, па затоа СЗО промовира и пакет нега за луѓето веќе засегнати. Тој вклучува лекување на аденолимфангитис, болните бактериски напади што ги забрзуваат лимфедемот; управување со лимфедемот за намалување на отокот и заштита на кожата; операција на хидроцела; и лекување на инфекцијата кога таа се јавува. Глобалната програма за елиминација на лимфната филаријаза го препозна тоа рано. Отесен и колегите, пишувајќи во PLOS Neglected Tropical Diseases во 2008 година, процениле дека меѓу 2000 и 2007 година програмата заштитила 9,5 милиони веќе заразени луѓе од развој на хидроцела или лимфедем, и дека нејзините бенефиции специфични за филаријазата изнесувале 32 милиони избегнати години на живот прилагодени за попреченост. Истите автори процениле дека програмата спречила инфекција кај 6,6 милиони новороденчиња и избегнала речиси 1,4 милиони случаи на хидроцела во текот на животот.

Напредок, безбедност и патот до 2030 година

Програмата премина од контрола кон елиминација. СЗО известува дека 21 земја и територија се признаени како земји што ја елиминирале лимфната филаријаза, со цели за 2030 година: 58 земји валидирани и сите 72 ендемични земји под надзор откако ќе престане третманот. ПАХО опишува само четири ендемични земји во Америка: Доминиканската Република, Гвајана и Хаити, додека Костарика, Суринам и Тринидад и Тобаго беа отстранети од таа листа во 2011 година. Податоците за безбедноста ја поддржуваат пошироката употреба на трилекарствениот режим. Студија на PLOS Medicine од Weil и колегите во пет земји откри несакани настани кај 12 отсто од учесниците по IDA и 12,1 отсто по диетилкарбамазин плус албендазол, а сериозните настани беа ретки. Бидејќи IDA беше добро поднесена, истражувачите заклучија дека треба да биде исто толку безбедна како диетилкарбамазин плус албендазол за масовна администрација на лекови во области што веќе го примаат тој режим.

Sources

Оваа статија дава општи информации, а не медицински совет. За сопственото здравје обратете се кај лекар или фармацевт.

Лимфна филаријаза: инфекцијата што ја пренесуваат комарци и стои зад елефантијазата, и како се елиминира