Szczepionka przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu w podróży

Japońskie zapalenie mózgu to rzadka, ale poważna infekcja przenoszona przez komary. Sprawdź, kto powinien rozważyć szczepienie przed podróżą i jak rozprzestrzenia się wirus.

Czym jest japońskie zapalenie mózgu i dlaczego podróżni o nie pytają

Japońskie zapalenie mózgu to rzadka, ale poważna infekcja wywoływana przez wirusa przenoszonego przez ukąszenia komarów. NHS podaje, że nie występuje ono w Wielkiej Brytanii i spotyka się je głównie na obszarach wiejskich Azji, choć u podróżnych jest rzadkie. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że 24 kraje w Regionie Azji Południowo-Wschodniej i Regionie Zachodniego Pacyfiku wiążą się z ryzykiem transmisji, obejmując ponad 3 miliardy ludzi. U większości zakażonych nie występują żadne objawy. Niewielka część osób rozwija ciężką chorobę. Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób wirus należy do tego samego kompleksu antygenowego co wirus Zachodniego Nilu. Znajomość geografii i zwyczajów komarów pomaga podróżnym spokojnie ocenić własne ryzyko.

Jak wirus krąży między komarami, ptakami i świniami

Wirus utrzymuje się w cyklu enzootycznym między komarami, ptakami wodnymi i świniami. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób opisuje ten cykl jako obejmujący komary z rodziny Culicidae, ptaki wodne z rodziny Ardeidae, takie jak czaple i ślepowrony, oraz świnie. W Azji najważniejszymi wektorami podtrzymującymi krążenie wirusa wydają się Culex tritaeniorhynchus i Culex vishnui. Culex pipiens pipiens, Culex pipiens molestus i Culex quinquefasciatus wykazują umiarkowaną skuteczność transmisji, a u niektórych gatunków Aedes wykazano transmisję transowarialną. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że wirus krąży między komarami, świniami i ptakami wodnymi. Ludzie i konie są żywicielami końcowymi, co oznacza, że mogą ulec zakażeniu, ale nie przyczyniają się do cyklu transmisji (ECDC). Światowa Organizacja Zdrowia dodaje, że u zakażonych osób nie rozwija się wystarczająca wiremia, by zakazić żywiące się komary (WHO), dlatego pacjenci pozostają żywicielami końcowymi w tym cyklu.

Kiedy i gdzie ryzyko zakażenia jest największe

Zakażenia przebiegają zgodnie z sezonami aktywności komarów i cyklami rolniczymi. Według Światowej Organizacji Zdrowia w umiarkowanej strefie Azji do zakażeń dochodzi głównie w ciepłym sezonie, gdy mogą wystąpić duże epidemie. W obszarach tropikalnych i subtropikalnych zakażenia mogą występować przez cały rok, ale często nasilają się w porze deszczowej i przed zbiorami w regionach uprawy ryżu. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób wiąże epidemie z monsunami w tropikach i z latem w klimacie umiarkowanym. Według tej samej agencji wiele komarów jest najbardziej aktywnych o zmierzchu i o świcie (ECDC). Pola ryżowe, tereny podmokłe i miejsca hodowli świń zbliżają cykl komarów do ludzi, a nawadnianie zalewowe wokół osiedli może zwiększać ryzyko dla podróżnych, którzy śpią na zewnątrz bez moskitiery.

Objawy, ciężkość przebiegu i grupy największego ryzyka

Większość zakażeń przebiega bezobjawowo lub powoduje jedynie gorączkę i ból głowy. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób podaje, że u około 1 na 250 zakażonych osób rozwija się ciężka choroba neuroinwazyjna. Śmiertelność w ciężkich przypadkach sięga 30%, a u nawet 50% osób, które przeżyły, występują następstwa neurologiczne lub psychiatryczne. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje około 100 000 przypadków klinicznych rocznie i około 25 000 zgonów, przy śmiertelności sięgającej 30% wśród osób z objawami oraz trwałych następstwach poznawczych, behawioralnych lub neurologicznych u 20 do 30% osób, które przeżyły. Do grup większego ryzyka należą mieszkańcy obszarów wiejskich, podróżni przebywający długotrwale na wsi oraz podróżni przebywający na terenach nawadnianych zalewowo, którzy śpią na zewnątrz bez moskitiery. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że u 20 do 30 procent osób, które przeżyły, choroba pozostawia trwałe następstwa poznawcze, behawioralne lub neurologiczne.

Kto powinien omówić szczepienie przed podróżą

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby podróżni spędzający dużo czasu na obszarach endemicznego występowania japońskiego zapalenia mózgu zaszczepili się przed podróżą. Zaleca również włączenie szczepienia do krajowych kalendarzy szczepień, jeśli choroba jest uznawana za problem zdrowia publicznego. NHS zaleca szczepienie osobom podróżującym do części świata, gdzie występuje wirus, zwłaszcza gdy pobyt trwa ponad miesiąc, odbywa się na obszarze wiejskim lub w pobliżu pól ryżowych, terenów podmokłych albo miejsc hodowli świń, bądź wiąże się z ich odwiedzaniem. Szczepionka jest płatna i dostępna w klinikach zdrowia podróżnego oraz aptekach świadczących usługi zdrowia podróżnego. Specjalista do spraw zdrowia podróżnego może ocenić plan podróży, porę roku i planowane aktywności w zestawieniu z niskim, ale realnym ryzykiem.

Jak podaje się szczepionkę i co pokazują dowody

Europejska Agencja Leków podaje, że Ixiaro to inaktywowana szczepionka przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu wytwarzana w komórkach Vero. Jest wskazana do czynnego uodporniania dorosłych, młodzieży, dzieci i niemowląt od drugiego miesiąca życia, szczególnie osób narażonych z powodu podróży lub pracy. Standardowy schemat to dwie dawki w odstępie czterech tygodni: pełna dawka 0,5 ml dla dorosłych i dzieci od trzeciego roku życia oraz 0,25 ml dla dzieci od drugiego miesiąca do trzech lat. Dorośli w wieku od 18 do 65 lat mogą zamiast tego otrzymać schemat przyspieszony z drugą dawką siedem dni po pierwszej. Drugą dawkę należy podać co najmniej tydzień przed potencjalnym narażeniem. W badaniu obejmującym 867 dorosłych 96% osób, które otrzymały obie dawki, wytworzyło ochronny poziom przeciwciał.

Praktyczne kroki obok szczepienia

Szczepienie to jedna warstwa ochrony, nie jedyna. NHS zaleca podróżnym stosowanie na odsłoniętą skórę repelentu owadów, najlepiej zawierającego co najmniej 50% DEET, spanie pod moskitierą nasączoną środkiem owadobójczym oraz noszenie bluz z długim rękawem, spodni lub długich spódnic, skarpet i butów. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób również wskazuje na moskitiery nasączone środkiem owadobójczym, pomieszczenia z siatkami w oknach i zakrywającą ciało odzież, ponieważ komary są najbardziej aktywne o zmierzchu i o świcie. Nie ma swoistego leczenia tej choroby, więc ciężar spoczywa na profilaktyce. Poważnie chorzy pacjenci wymagają leczenia szpitalnego, ponieważ choroba może zagrażać życiu i czasami powodować długotrwałe powikłania, takie jak paraliż, drgawki i utrata mowy. Światowa Organizacja Zdrowia zauważa, że w użyciu są trzy główne rodzaje szczepionek przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu, a jedna szczepionka inaktywowana i dwie szczepionki żywe mają status wstępnej kwalifikacji.

Sources

Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady medycznej. W sprawie własnego zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Szczepionka przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu w podróży: kto jej potrzebuje i jak rozprzestrzenia się wirus