An dara hionfhabhtú deingi: cén fáth a d'fhéadfadh sé a bheith níos

Is iondúil go n-éiríonn leis an gcéad ionfhabhtú deingi gan mórán trioblóide. D'fhéadfadh an dara ceann a bheith éagsúil. Seo a deir an fhianaise faoin meicníocht, faoi na comharthaí rabhaidh agus faoin gcéim is tábhachtaí.

Tá deingi coitianta, agus bíonn an chuid is mó de na cásanna éadrom

Is ionfhabhtú víreasach é deingi a scaiptear chuig daoine trí bhíthin mhuisceog mhuiscít ionfhabhtaithe. Deir an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte nach mbíonn aon chomharthaí ar an gcuid is mó de dhaoine a bhfaigheann deingi. Nuair a thagann comharthaí chun solais, de ghnáth tosaíonn siad idir cheithre agus deich lá tar éis an ionfhabhtaithe agus maireann siad idir dhá agus seacht lá. I measc na gcomharthaí tipiciúla tá fiabhras ard gar do 40 céim Celsius, tinneas cinn trom, pian taobh thiar de na súile, pian sna matáin agus sna hailt, déistin, urlacan, faireoga atá ata agus gríos. Tháinig méadú ar na cásanna a tuairiscíodh ó bhreis agus leathmhilliún in 2000 go 14.6 milliún in 2024, agus breis agus dhá mhíle dhéag bás an bhliain sin. Idir Eanáir agus Iúil 2025, tuairiscíodh breis agus ceithre mhilliún cás agus breis agus trí mhíle bás i 97 tír.

Tá ceithre sheiritíopa ann, agus tá an díolúine sainiúil

Ní víreas amháin é deingi. Déanann an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú cur síos ar cheithre sheiritíopa ar leith de víreas deingi, DENV-1 go DENV-4, a roinneann timpeall 65 go 70 faoin gcéad dá seicheamh aimínaigéad. Tugann ionfhabhtú díolúine fhadtéarmach i gcoinne an tseiritíopa chéanna ach ní i gcoinne na dtrí cinn eile. Míníonn an mhionsonra sin cén fáth a bhfuil athionfhabhtú indéanta ar chor ar bith. Míníonn sé freisin cén fáth a n-airítear an dara hionfhabhtú seachas eagla a bheith air. Is féidir duine a bhfuil DENV-1 faighte aige a ionfhabhtú níos déanaí le DENV-2, DENV-3 nó DENV-4. Ní dhéanann an chuimhne imdhíonachta ón gcéad ionfhabhtú seiritíopa difriúil a neodrú. Ina ionad sin, i roinnt daoine, idirghníomhaíonn an freagra imdhíonachta níos sine sin leis an víreas nua ar bhealach a athraíonn cúrsa an ghalair.

Is féidir le hantashubstaintí cabhrú leis an víreas in ionad é a chosc

Feabhsú spleách ar antaisubstaint is ainm don éifeacht seo. Deir an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú gur gné lárnach de phataigineas deingi i dtolgálacha níos déanaí é. Ceanglaíonn antaisubstaintí ó chéad ionfhabhtú nach neodraíonn seiritíopa difriúil leis an víreas nua agus cruthaíonn siad coimpléisc. Aithníonn gabhdóirí ar chealla imdhíonacha na coimpléisc seo agus éascaíonn siad iontráil víreasach. Méadaítear glacadh agus macasamhlú víreasach, agus éiríonn an freagairt imdhíonach iomarcach. Rinne staidéar in Science faire ar 6684 leanbh Nicearaguach a raibh sonraí antaisubstainte acu ar feadh dhá bhliain déag ó Lúnasa 2004 go haibreán 2016, ag clúdach 41302 sampla agus 618 cás deingi, tar éis 8002 leanbh idir dhá bhliain d'aois agus ceithre bliana déag d'aois a chlárú. Bhí baois 7.64 oiread níos airde ag leanaí a raibh leibhéil antaisubstainte réamh-mheasta 1:21 go 1:80 acu maidir le fiabhras fuilreatha deingi nó siondróm turrainge deingi, le heatramh muiníne 95 faoin gcéad de 3.19 go 18.28, i gcomparáid le leanaí nach raibh DENV orthu riamh.

Tosaíonn an chéim chriticiúil agus an fiabhras ag titim

Roinneann Eagraíocht Phan-Mheiriceánach na Sláinte deingi ina thrí chéim: fiabhrasach, criticiúil agus téarnaimh. Tosaíonn an chéim fhiabhrasach le fiabhras ard tobann agus maireann sí idir dhá agus seacht lá, go minic le lasadh na ngnúise, pian coirp, pian matán, pian alt, tinneas cinn agus pian taobh thiar de na súile. Tosaíonn an chéim chriticiúil gar do dheireadh an fhiabhrais, nuair a thiteann an teocht go 37.5 céim Celsius nó níos ísle agus a fhanann sí ann. Tarlaíonn sé seo go hiondúil sa chéad trí go seacht lá den tinneas, nuair is féidir tréscaoilteacht ribeach a mhéadú i gcomhthreo le leibhéil haemaiteacraít. Ní sháraíonn an chéim chriticiúil 48 go 72 uair an chloig. Aicmítear othair a éiríonn níos measa agus an fiabhras ag titim, agus a thaispeánann comharthaí rabhaidh, mar dhaoine a bhfuil deingi orthu le comharthaí rabhaidh.

Comharthaí rabhaidh a dteastaíonn athbhreithniú liachta práinneach ina leith

Is iad na comharthaí rabhaidh an tsiombaile phraiticiúil go bhfuil cás tar éis éirí as an ngnáth. Liostaíonn an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte pianta géara boilg, urlacan leanúnach, riospráid thapa, seargadh na gcorn nó na srón, míshuaimhneas, fuil san urlacan nó sa chathair, agus craiceann bán fuar. Cuireann an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú leis an liosta: táimhe, ae méadaithe agus méadú ag teacht ar an haematocrit. Is minic a thagann na comharthaí seo tar éis an fiabhrais bheith imithe, agus is díreach ansin a bhféadfadh othar a bheith ag mothú dóchas bréige. Déanann an Eagraíocht Phan-Meiriceánach Sláinte cur síos ar phian dhéineach leanúnach bhoilg, urlacan leanúnach, carnadh sreabháin, fuiliú mhcúsach, mearbhall intinne, méadú ae agus ardú leanúnach ar an haematocrit mar chomharthaí airde. Is é measúnú leighis práinneach an freagra ceart ar aon cheann acu, seachas fanacht le féachaint an mbeidh an lá dár gcionn níos fearr.

Deingi tromchúiseach agus cé atá i mbaol níos mó

Féadfaidh comharthaí rabhaidh teacht ar thart ar dheich faoin gcéad de chásanna siomptómacha (ECDC). Tuairiscíonn an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú go dtéann idir thart ar dhá faoin gcéad agus cúig faoin gcéad d'othair a bhfuil comharthaí rabhaidh acu ar aghaidh go deingi tromchúiseach. Taispeántar deingi tromchúiseach mar sceitheadh plasma a mbíonn turraing mar thoradh air, fuiliú tromchúiseach, nó míchumas tromchúiseach ar orgáin. Is de ghnáth faoi bhun aon faoin gcéad an ráta báis tuairiscithe do dheingi, ach tá baol báis i bhfad níos airde ag baint le deingi tromchúiseach (ECDC). I measc na bhfachtóirí riosca tá naíonacht agus seanaois, riochtaí ar nós diaibéiteas, asma agus hipirtheannas, ionfhabhtú roimhe le deingi nó le víris ghaolmhara ar nós Zika, agus an t-achar antaigineach idir an chéad ionfhabhtú agus ionfhabhtuithe níos déanaí. Fuair staidéar Science amach gurbh iad na leanaí a raibh na leibhéil antaisubstainte is ísle agus is airde acu ba lú a bhí i mbaol, agus gurbh é an raon láir ba mhó a bhí i mbaol. Taispeánann an patrún sin nach gciallaíonn sé go huathoibríoch go mbeidh an dara hionfhabhtú tromchúiseach.

Cúram, téarnamh agus cad ba cheart faire tar éis an fiabhrais

Níl aon chóireáil shonrach ann don deingí. Deir an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte gur féidir an phian a bhainistiú le paracetamól, agus gur cheart ibuprofen agus aspirín a sheachaint mar gur féidir leo an riosca fuilithe a mhéadú. Bíonn formhór na ndaoine víréimeach ar feadh thart ar cheithre nó cúig lá, cé gur féidir leis maireachtáil chomh fada le dhá lá dhéag. D'fhéadfadh tuirse leanúint ar feadh roinnt seachtainí tar éis téarnaimh. Tugann an Eagraíocht Phan-Mheiriceánach Sláinte faoi deara go dtagann goile ar ais, cúrsaíocht chobhsaí agus méadú ar tháirgeadh fuail le linn na céime téarnaimh. Tá riosca ann go ndéanfaí ró-ualú sreabhán má bhí an teiripe infhéitheach iomarcach. Is fíorchosaint iad constaicí fisiceacha amhail líonta mosquitos slána a shonraítear i gceart agus a úsáidtear i gceart. Má thagann comharthaí rabhaidh chun solais, lorgaigh cúram liachta gan mhoill.

Sources

Faisnéis ghinearálta atá san alt seo, ní comhairle leighis. Labhair le dochtúir nó le cógaiseoir faoi do shláinte féin.

An dara hionfhabhtú deingi: cén fáth a d'fhéadfadh sé a bheith níos troime agus conas a bhíonn an chéim chriticiúil