Virus Usutu je flavivirus koji prenose komarci i koji ubija kosove i druge ptice pevačice širom Evrope. Rizik za ljude je nizak, ali virus se prati u istim programima koji prate virus Zapadnog Nila.
Šta je virus Usutu i odakle potiče
Virus Usutu je flavivirus koji prenose komarci. Istraživači su ga prvi put izolovali 1959. iz komarca vrste Culex neavei ulovljenog blizu reke Usutu u Svazilendu, navode Vilibic-Cavlek i saradnici u časopisu Pathogens od 26. avgusta 2020. Retrospektivna analiza arhiviranog tkiva iz uginuća ptica pokazala je da se virus u Evropi pojavio 1996. u oblasti Toskane u Italiji, pet godina pre široko priznatog austrijskog izbijanja 2001. Do 2018. infekcije su zabeležene u šesnaest evropskih zemalja, među kojima su Austrija, Belgija, Hrvatska, Češka, Francuska, Nemačka, Grčka, Mađarska, Italija, Holandija, Poljska, Srbija, Slovačka, Španija, Švajcarska i Ujedinjeno Kraljevstvo. Isti pregled opisuje teško oboljenje kod nekoliko vrsta ptica u Evropi, posebno kod kosova i velikih sivih sova, dok u Africi nisu zabeleženi uginući ptica.
Kako se virus prenosi između ptica i komaraca
Virus kruži između ptica i komaraca u ciklusu u koji su uglavnom uključene vrste roda Culex. Stranica škotske vlade, objavljena 1. jula 2026, navodi komarce roda Culex kao vektore i opisuje ptice kao primarne domaćine. Culex pipiens je glavni vektor, a pregled u časopisu Pathogens dodaje Aedes albopictus i Aedes japonicus kao vrste koje se dovode u vezu, pri čemu je prirodna infekcija vrste Aedes japonicus dokumentovana u Austriji. Sisari, uključujući ljude, ne prenose virus dalje. Stranica škotske vlade objašnjava da viremija kod zaraženog sisara ne dostiže dovoljno visok nivo da zarazi komarca koji ujeda. Taj jedan podatak oblikuje celu sliku javnog zdravlja: zaraženi ljudi nisu izvor daljeg prenošenja na komarce, pa ljudski slučajevi ne pokreću nove cikluse lokalnog prenošenja.
Zašto su kosovi i druge ptice pevačice ugrožene
Virus Usutu veoma je patogen za nekoliko vrsta ptica u Evropi. Pregled u časopisu Pathogens izdvaja kosove i velike sive sove i napominje da u Africi nije zabeležen mortalitet ptica, pa evropski obrazac izgleda drugačije od afričkog. Agencija za zdravlje životinja i biljaka, u naučnom blogu od 1. decembra 2020, navodi da virus može da izazove smrtonosnu bolest kod pojedinih vrsta ptica, pre svega kod običnog ili evroazijskog kosa, i da od njegovog unosa u severnu Evropu dolazi do smanjenja broja ptica pevačica u Nemačkoj, Belgiji i Holandiji. Stranica škotske vlade beleži da je 2025. virus prvi put nađen u Škotskoj, kod dva kosa u Ayrshireu. Ista agencija dodaje da kosovi i drugi ptice iz reda passeriformes deluju kao primarni domaćini, zbog čega lokalna uginuća ptica često ukazuju na aktivnost virusa pre nego što se pojavi bilo koji slučaj kod ljudi.
Znaci na koje treba obratiti pažnju kod bolesne ili uginule ptice
Bolest ptica često je prvi vidljivi znak da je virus aktivan u nekom području. Stranica škotske vlade navodi znake na koje treba obratiti pažnju: izostanak reakcije na let, loša koordinacija i neurološki problemi poput drhtanja glave, uvijenog vrata i opuštenih krila. U Ujedinjenom Kraljevstvu građani se mole da uginule ptice prijave preko usluge Report Dead Birds na gov.uk ili pozivom Defri. Agencija za zdravlje životinja i biljaka sprovodi nadzor nad virusima koje prenose komarci kod divljih ptica širom Velike Britanije više od petnaest godina, a otkriće iz 2020. u širem Londonu proizašlo je iz tog dugogodišnjeg praćenja. Prijava uginule ptice zato je praktičan doprinos nacionalnom sistemu ranog upozoravanja.
Šta zapravo pokazuje evidencija slučajeva kod ljudi
Infekcija humanim Usutu virusom je retka i uglavnom blaga, ali postoje slučajevi neuroinvazivne infekcije. Pregled u časopisu Pathogens opisuje neuroinvazivne infekcije u Italiji od 2009. godine, tri neuroinvazivna slučaja u Zagrebu tokom epidemije groznice Zapadnog Nila 2013. i još tri 2018. godine, francuski slučaj sa paralizom lica iz 2016. i mađarski slučaj aseptičnog meningitisa iz 2018. godine. Skrining dobrovoljnih davalaca krvi otkrio je Usutu RNK u Austriji, uključujući 18 pozitivnih donacija u 2018. godini, kao i pojedinačne ili uparene davaoce u Nemačkoj i Holandiji. Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti prijavio je 104 humana slučaja Usutu virusa u zemljama EU i EEP za period od 2012. do 2021. godine, od kojih je 11 imalo neurološke manifestacije. Ovi podaci su važni jer pokazuju da su neurološke bolesti izazvane ovim virusom i dalje retke čak i tamo gde virus široko cirkuliše među pticama.
Kako se Usutu virus prati uporedo sa virusom Zapadnog Nila
Usutu virus se ne prati u odvojenom sistemu. Tehnički izveštaj Evropskog centra za prevenciju i kontrolu bolesti, objavljen 14. septembra 2023. godine, zajedno pokriva nadzor, prevenciju i kontrolu infekcija virusom Zapadnog Nila i Usutu virusom u EU i EEP. Za period od 2012. do 2021. godine beleži 3 632 autothona humana slučaja Zapadnog Nila uz 104 humana slučaja Usutu virusa. Šesnaest zemalja EU i EEP prijavilo je virus Zapadnog Nila kod ljudi i životinja, dok je petnaest prijavilo Usutu virus kod životinjskih domaćina. Virus Zapadnog Nila pronađen je kod najmanje devet vrsta komaraca u trinaest zemalja, dok je Usutu virus prvenstveno otkriven kod ptica. Oba su obuhvaćena Jednozdravstvenim nadzorom koji povezuje javno zdravlje, zdravlje životinja i supstance humanog porekla.
Šta to znači za ljude u Evropi
Za većinu ljudi u Evropi, Usutu virus je problem zdravlja ptica sa niskim rizikom po ljude. Na stranici škotske vlade navodi se da je procenjeni rizik od infekcije ljudi u Ujedinjenom Kraljevstvu nizak i da, zaključno sa junom 2026, tamo nisu prijavljeni slučajevi kod ljudi iako je virus prisutan od 2020. Agencija za zdravlje životinja i biljaka beleži da je i procena grupe za nadzor rizika od infekcija sa životinja na ljude zaključila da je rizik po ljude nizak. Dijagnoza je komplikovana jer antitela unakrsno reaguju sa virusom Zapadnog Nila, što je jedan od razloga zbog kojih pregled Pathogens poziva na One Health nadzor. Članak ne detaljuje konkretne mere zaštite od ujeda komaraca osim opšte svesti; čitaoci treba da se konsultuju sa lokalnim smernicama javnog zdravlja za ličnu zaštitu od uboda Culex komaraca. Vrednost za javno zdravlje leži u praćenju uginuća ptica, a ne u uzbuni.
Sources
- Patogeni: epidemiologija virusa Usutu: evropski scenario
- Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti: nadzor, prevencija i kontrola infekcija virusom Zapadnog Nila i virusom Usutu u EU/EEA
- Škotska vlada: virus Usutu: kako prijaviti i prepoznati bolest
- Agencija za zdravlje životinja i biljaka: virus Usutu, blog APHA Science
Овај чланак пружа опште информације, а не медицински савет. За сопствено здравље обратите се лекару или фармацеуту.