Usutu virus je flavivirus koji prenose komarci i koji ubija kosove i druge ptice pjevice širom Evrope. Rizik za ljude je nizak, ali se virus prati u istim programima koji prate virus Zapadnog Nila.
Šta je virus Usutu i odakle potiče
Virus Usutu je flavivirus koji prenose komarci. Istraživači su ga prvi put izolovali 1959. iz komarca vrste Culex neavei uhvaćenog u blizini rijeke Usutu u Svaziju, prema Vilibic-Cavlek i saradnicima u časopisu Pathogens od 26. augusta 2020. Retrospektivna analiza arhiviranog tkiva iz pomora ptica pokazala je da se virus pojavio u Evropi 1996. u regiji Toskana u Italiji, pet godina prije široko poznatog austrijskog izbijanja 2001. Do 2018. infekcije su zabilježene u šesnaest evropskih zemalja, među kojima su Austrija, Belgija, Hrvatska, Češka, Francuska, Njemačka, Grčka, Mađarska, Italija, Nizozemska, Poljska, Srbija, Slovačka, Španija, Švicarska i Ujedinjeno Kraljevstvo. Isti pregled opisuje tešku bolest kod nekoliko vrsta ptica u Evropi, posebno kod kosova i velikih sivih sova, dok u Africi nisu zabilježeni uginući ptica.
Kako se virus prenosi između ptica i komaraca
Virus kruži između ptica i komaraca u ciklusu u koji su uglavnom uključene vrste roda Culex. Stranica škotske vlade, objavljena 1. jula 2026, navodi komarce roda Culex kao vektore i opisuje ptice kao primarne domaćine. Culex pipiens je glavni vektor, a pregled u časopisu Pathogens dodaje Aedes albopictus i Aedes japonicus kao implicirane vrste, s dokumentovanom prirodnom infekcijom vrste Aedes japonicus u Austriji. Sisari, uključujući ljude, ne prenose virus dalje. Stranica škotske vlade objašnjava da viremija kod zaraženog sisara ne dostiže dovoljno visok nivo da zarazi komarca koji ujeda. Ta pojedinačna činjenica oblikuje cjelokupnu sliku javnog zdravlja: zaraženi ljudi nisu izvor daljeg širenja na komarce, pa ljudski slučajevi ne pokreću nove cikluse lokalnog prenosa.
Zašto su kosovi i druge ptice pjevice ugrožene
Virus Usutu veoma je patogen za nekoliko vrsta ptica u Evropi. Pregledni rad u časopisu Pathogens izdvaja kosove i velike sive sove i napominje da u Africi nije zabilježen pomor ptica, pa se evropski obrazac razlikuje od afričkog. Agencija za animalno i biljno zdravlje, u naučnom blogu od 1. decembra 2020, navodi da virus može izazvati smrtonosnu bolest kod pojedinih vrsta ptica, posebno kod običnog ili evropskog kosa, te da je od svog unosa u sjevernu Evropu doveo do smanjenja broja ptica pjevica u Njemačkoj, Belgiji i Nizozemskoj. Stranica škotske vlade bilježi da je 2025. virus prvi put pronađen u Škotskoj, kod dva kosa u Ayrshireu. Ista agencija dodaje da kosovi i druge ptice vrapčarke imaju ulogu primarnih domaćina, zbog čega lokalni pomor ptica često ukazuje na aktivnost virusa prije pojave prvog ljudskog slučaja.
Znakovi na koje treba obratiti pažnju kod bolesne ili uginule ptice
Bolest ptica često je prvi vidljivi znak da je virus aktivan na nekom području. Stranica škotske vlade navodi znakove na koje treba obratiti pažnju: izostanak reakcije na let, slabu koordinaciju i neurološke probleme poput drhtanja glave, iskrivljenog vrata i opuštenih krila. U Ujedinjenom Kraljevstvu građani se pozivaju da uginule ptice prijave putem službe Report Dead Birds na gov.uk ili pozivom Defri. Agencija za animalno i biljno zdravlje više od petnaest godina provodi nadzor nad virusima koje prenose komarci kod divljih ptica širom Velike Britanije, a otkriće iz 2020. u širem Londonu proizašlo je iz tog dugogodišnjeg praćenja. Prijava uginule ptice stoga je praktičan doprinos nacionalnom sistemu ranog upozoravanja.
Šta zapravo pokazuje evidencija ljudskih slučajeva
Infekcija ljudskog Usutu virusa je rijetka i uglavnom blaga, ali postoje slučajevi neuroinvazivne infekcije. Pregled u časopisu Pathogens opisuje neuroinvazivne infekcije u Italiji od 2009. godine, tri neuroinvazivna slučaja u Zagrebu tokom izbijanja groznice Zapadnog Nila 2013. i još tri u 2018. godini, francuski slučaj s paralizom lica iz 2016. godine i mađarski slučaj aseptičnog meningitisa iz 2018. godine. Probir dobrovoljnih davalaca krvi otkrio je Usutu RNK u Austriji, uključujući 18 pozitivnih donacija u 2018. godini, plus pojedinačne ili uparene davaoce u Njemačkoj i Holandiji. Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti prijavio je 104 ljudska slučaja Usutu virusa u zemljama EU i EGP za period od 2012. do 2021. godine, od kojih je 11 imalo neurološke manifestacije. Ovi podaci su važni jer pokazuju da neurološka bolest od ovog virusa ostaje rijetka čak i tamo gdje virus široko cirkuliše među pticama.
Kako se Usutu virus prati zajedno sa virusom Zapadnog Nila
Usutu virus se ne prati u odvojenom sistemu. Tehnički izvještaj Evropskog centra za prevenciju i kontrolu bolesti, objavljen 14. septembra 2023. godine, zajedno pokriva nadzor, prevenciju i kontrolu infekcija virusom Zapadnog Nila i Usutu virusom u EU i EGP. Za period od 2012. do 2021. godine evidentira 3 632 autoktona ljudska slučaja Zapadnog Nila uz 104 ljudska slučaja Usutu virusa. Šesnaest zemalja EU i EGP prijavilo je virus Zapadnog Nila kod ljudi i životinja, dok je petnaest prijavilo Usutu virus kod životinjskih domaćina. Virus Zapadnog Nila pronađen je kod najmanje devet vrsta komaraca u trinaest zemalja, dok je Usutu virus otkriven uglavnom kod ptica. Oba su obuhvaćena One Health nadzorom koji povezuje javno zdravlje, zdravlje životinja i tvari ljudskog porijekla.
Šta to znači za ljude u Evropi
Za većinu ljudi u Evropi Usutu virus je problem zdravlja ptica s niskim rizikom za ljude. Stranica škotske vlade navodi da je procijenjeni rizik od infekcije ljudi u Ujedinjenom Kraljevstvu nizak i da, zaključno sa junom 2026, tamo nije prijavljen nijedan slučaj kod ljudi iako je virus prisutan od 2020. Agencija za zdravlje životinja i biljaka bilježi da je i procjena grupe za nadzor rizika od infekcija sa životinja na ljude zaključila da je rizik za ljude nizak. Dijagnoza je komplikovana jer antitijela unakrsno reaguju s virusom Zapadnog Nila, što je jedan od razloga zašto pregled Pathogens poziva na nadzor Jedno zdravlje. Članak ne detaljizira posebne mjere zaštite od uboda komaraca osim opće svijesti; čitaoci treba da se za ličnu zaštitu od uboda Culex komaraca obrate lokalnim smjernicama javnog zdravstva. Vrijednost za javno zdravlje leži u praćenju uginuća ptica, a ne u panici.
Sources
- Patogeni: Epidemiologija Usutu virusa: evropski scenario
- Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti: Nadzor, prevencija i kontrola infekcija virusom Zapadnog Nila i Usutu virusom u EU/EEA
- Škotska vlada: Usutu virus: kako prijaviti i prepoznati bolest
- Agencija za zdravlje životinja i biljaka: virus Usutu, blog APHA Science
Ovaj članak pruža opće informacije, a ne medicinski savjet. Za vlastito zdravlje obratite se ljekaru ili farmaceutu.