Aedes aegypti znowu na europejskiej ziemi: co wiadomo z Cypru i Madery

Dlaczego ten komar znów ma znaczenie w Europie

Aedes aegypti to mały czarno-biały komar, który gryzie w ciągu dnia. Jest głównym wektorem miejskim wirusów żółtej gorączki, dengi, chikungunya i Zika, a rozmnaża się w małych zbiornikach wody w pobliżu ludzi. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób podaje, że niegdyś występował we wszystkich krajach basenu Morza Śródziemnego, na Kaukazie, w kontynentalnej Portugalii i na archipelagach atlantyckich. Następnie zniknął z Europy w pierwszej połowie XX wieku. Ostatnie zapisy pochodzą z Hiszpanii do 1953 r. i Portugalii do 1956 r. Centrum opisuje przyczynę tego zniknięcia jako słabo poznaną. Od tego czasu gatunek pojawił się ponownie w częściach południowej Rosji i Gruzji, a także został introdukowany do Holandii, na Wyspy Kanaryjskie i Cypr.

Co pokazuje obecna mapa Europy

Centrum publikuje mapę rozmieszczenia na poziomie regionalnym. Jej aktualizacja z 3 czerwca 2026 r. odzwierciedla znaną sytuację z kwietnia 2026 r. W Unii Europejskiej i Europejskim Obszarze Gospodarczym Aedes aegypti uznaje się za zadomowionego na Cyprze oraz w regionach najbardziej oddalonych: Gujanie Francuskiej, Gwadelupie, Martynice, Majotcie i Reunionie, należących do Francji, a także na Maderze, należącej do Portugalii. Od poprzedniej aktualizacji z czerwca 2025 r. zgłoszono introdukcję w Luksemburgu. Mapa jest tworzona wspólnie przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób oraz Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności. Jest udostępniana publicznie jako plik do pobrania w języku angielskim. Luksemburg zgłosił jedną introdukcję od czerwca 2025 r., co pokazuje, że zdarzenia importowe mogą mieć miejsce daleko od obecnego zasięgu zadomowienia.

Cypr na tle dawnych zapisów i roku 2021

Cypr ma długą i przerywaną historię obserwacji. Vasquez i współpracownicy w czasopiśmie Parasite w 2023 roku podają, że Aedes aegypti zgłosił na Cyprze Aziz w 1934 roku, a po raz ostatni odnotowali Foote i Cook w 1959 roku. Gatunek wykryto ponownie w pobliżu lotniska i portu w Larnace pod koniec listopada 2021 roku. Następnie wzmocniono nadzór. Cztery pułapki BG i osiem pułapek jajowych działało w czerwcu i lipcu 2022 roku i potwierdziło, że komar przetrwał zimę. Pułapki złapały samicę 20 lipca 2022 roku i samca 27 lipca 2022 roku. Kolejne odłowy miały miejsce 4 września 2022 roku w Meneou i Kiti, blisko tego samego obszaru nadmorskiego. Ta sama praca podaje, że Aedes albopictus, inny inwazyjny komar, złapano w Limassol i Mesa Geitonia 3 października 2022 roku.

Jak Cypr zareagował po wykryciu

Reakcja na Cyprze była zorganizowana. Od września 2022 roku pułapki wabione suchym lodem i wabikiem obejmowały gminy Larnaka i Limassol oraz szersze obszary. Od października 2022 roku zespoły prowadziły badania w komórkach o wymiarach 500 na 500 metrów wokół każdego miejsca dodatniego, rozciągając je do pięciu kilometrów dalej. Plan działań nadzwyczajnych sporządzony w czerwcu 2022 roku został przyjęty przez Ministerstwo Zdrowia we wrześniu 2022 roku. Plan interwencyjny zaproponowany w grudniu 2022 roku przyjęto w kwietniu 2023 roku. Środki obejmują pracę od drzwi do drzwi, usuwanie miejsc rozrodu, opryskiwanie larw, spraying adultycydami na zewnątrz, kampanię informacyjną dla społeczeństwa oraz element techniki sterylnych owadów. Pułapki złapały także Aedes albopictus w Limassol i Mesa Geitonia 3 października 2022 roku.

Madera, denga i odkrycie z 2025 roku

Aedes aegypti po raz pierwszy wykryto na Maderze w 2005 r. Zé-Zé i współpracownicy, pisząc w czasopiśmie Parasites and Vectors w 2026 r., opisują epidemię dengi na wyspie, która trwała od 23 września 2012 r. do 3 marca 2013 r. i objęła 1080 potwierdzonych przypadków. Centrum podaje, że ta sama epidemia z 2012 r. do początku stycznia 2013 r. dała ponad 2200 przypadków, a dodatkowo 78 wśród podróżnych z Europy wracających z wyspy. Później zagęszczenie spadło, prawdopodobnie dzięki środowiskowej kontroli wektorów, a przez lata wykrywano wyłącznie przypadki zawleczone. Następnie 8 stycznia 2025 r. dwie spokrewnione kobiety w wieku 17 i 52 lat z jednego gospodarstwa domowego w Funchal zgłosiły się do prywatnej kliniki z objawami odpowiadającymi dendze. Żadna z nich nie podróżowała poza Maderę. Zé-Zé i współpracownicy podają, że epidemia na Maderze z 2012 r. dała 1080 potwierdzonych przypadków, zanim zakończyła się 3 marca 2013 r.

Co wykazało dochodzenie na Maderze

Śledczy rozmieścili 17 pułapek w promieniu od 250 do 500 metrów od miejsca zamieszkania, obok rutynowej sieci 32 pułapek i 177 pułapek na jaja. Odłowy prowadzono od 10 stycznia do 31 marca 2025 r. Łącznie przebadano 393 Aedes aegypti w 80 pulach. Jedna pula dziewięciu osobników dorosłych, zebranych w pobliżu miejsca zamieszkania między 13 a 24 stycznia, dała wynik dodatni na obecność wirusa dengi serotypu 2, linii 2II_F.1.1.3. Ten sam wirus potwierdzono retrospektywnie w jednym przypadku klinicznym. Nie znaleziono kolejnych dodatnich pul, co sugeruje ograniczone lub żadne dalsze szerzenie się zakażenia. Odkrycie nastąpiło przy niskiej liczebności komarów i niskiej dogodności klimatycznej, co wskazuje na możliwe wprowadzenie poza sezonem, gdy populacje utrzymują się przez cały rok. Autorzy opisują linię jako wirus dengi serotypu 2, linia 2II_F.1.1.3.

Co to oznacza dla zdrowia publicznego

Autorzy badania z Madery podają, że miejscowa transmisja może tam występować przez cały rok. Autorzy powołują się na scenariusze klimatyczne przewidujące wzrost temperatury do 3,7 stopnia Celsjusza. Centrum zauważa, że Aedes aegypti ogranicza nietolerancja umiarkowanych zim oraz wysoka śmiertelność jaj w czasie mrozu, ale nie widzi powodu, by nie miała się ona szeroko zadomowić ponownie w całym basenie Morza Śródziemnego. Rozprzestrzenianie przez prom z Madery nadal uznaje się za największe ryzyko zawleczenia do Europy. Autorzy z Cypru apelują o współpracę między krajami w celu lepszego wykrywania na punktach wejścia i ostrzegają, że niekontrolowane wektory na wyspach mogą utrzymywać stały rezerwuar wirusa. Praktyczna ochrona polega na usuwaniu stojącej wody, prawidłowym stosowaniu siatek i środków odstraszających oraz zgłaszaniu ukąszeń komarów lokalnym służbom zdrowia.

Sources

• Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób: Aedes aegypti, karta informacyjna dla ekspertów. Stwierdza, że rozprzestrzenianie się przez żeglugę (promy) z Madery nadal uznaje się za największe ryzyko introdukcji Aedes aegypti do Europy.
• Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób: Aedes aegypti, aktualnie znane rozmieszczenie: kwiecień 2026
• Parasite, za pośrednictwem PubMed Central: Dwie inwazje naraz: aktualne informacje o introdukcji inwazyjnych gatunków Aedes aegypti i Aedes albopictus na Cyprze, apel o działanie w Europie
• Parasites and Vectors, za pośrednictwem PubMed Central: Detection of dengue virus serotype 2 in local Aedes aegypti populations, Madeira Island, Portugal, 2025