Два острова покажуваат како Aedes aegypti се враќа во Европа, зошто надзорот во пристаништата и аеродромите е важен и што тврдат, а што не тврдат доказите.
Зошто овој комарец повторно е важен во Европа
Aedes aegypti е мал комарец со црни и бели шари што каснува дење. Тој е главен градски преносител на вирусите на жолта треска, денга, чикунгуња и зика и се размножува во мали садови со вода близу до луѓето. Европскиот центар за превенција и контрола на болести известува дека некогаш живеел низ сите медитерански земји, Кавказот, континентална Португалија и атлантските архипелази. Потоа исчезнал од Европа во првата половина на дваесеттиот век. Последните записи се од Шпанија до 1953 година и од Португалија до 1956 година. Центарот причината за ова исчезнување ја опишува како недоволно разбрана. Оттогаш видот повторно се појавил во делови од јужна Русија и Грузија, а бил внесен и во Холандија, Канарските Острови и Кипар.
Што покажува актуелната европска карта
Центарот објавува карта на распространување на регионално административно ниво. Нејзиното ажурирање од 3 јуни 2026 година ја одразува познатата состојба во април 2026 година. Во Европската Унија и Европската економска област Aedes aegypti е познато дека е установен на Кипар и во најоддалечените региони Француска Гвајана, Гваделуп, Мартиник, Мајот и Реинион, кои се дел од Франција, како и на Мадејра, која е дел од Португалија. Од претходното ажурирање во јуни 2025 година, пријавено е внесување во Луксембург. Картата се изработува заеднички од Европскиот центар за превенција и контрола на болести и Европскиот орган за безбедност на храната. На јавноста ѝ се нуди како датотека за преземање на англиски јазик. Луксембург пријави едно внесување од јуни 2025 година, што покажува дека настани на увезување можат да се случат далеку од сегашниот утврден ареал.
Кипарскиот случај, од стари белешки до 2021 година
Кипар има долга и прекината евиденција. Вазкез и колегите, пишувајќи во списанието Parasite во 2023 година, забележуваат дека Aedes aegypti бил пријавен на Кипар од Азиз во 1934 година и последен пат забележан од Фут и Кук во 1959 година. Видот повторно бил откриен во близина на аеродромот и пристаништето во Ларнака кон крајот на ноември 2021 година. Следела засилена надзорна активност. Четири стапици BG и осум овитрапи работеле во јуни и јули 2022 година и потврдиле дека комарецот ја преживеал зимата. Стапиците фатиле женка на 20 јули 2022 година и мажјак на 27 јули 2022 година. Дополнителни фаќања имало на 4 септември 2022 година во Менеу и Кити, близу истото крајбрежно подрачје. Истиот труд известува дека Aedes albopictus, уште еден инвазивен комарец, бил фатен во Лимасол и Меса Гејтонија на 3 октомври 2022 година.
Како Кипар реагирал по откривањето
Реакцијата на Кипар била структурирана. Од септември 2022 година, стапици мамени со сув мраз и примамка покривале општините Ларнака и Лимасол и пошироките подрачја. Од октомври 2022 година, тимовите испитувале ќелии од 500 метри на 500 метри околу секое позитивно место, проширувајќи се до пет километри подалеку. План за итни мерки изработен во јуни 2022 година бил усвоен од Министерството за здравство во септември 2022 година. План за непредвидени ситуации предложен во декември 2022 година бил усвоен во април 2023 година. Мерките вклучуваат работа од врата до врата, отстранување на места за размножување, третман на ларви, прскање со адултицид на отворено, кампања за информирање на јавноста и компонента за техника на стерилни инсекти. Стапиците исто така фатиле Aedes albopictus во Лимасол и Меса Гејтонија на 3 октомври 2022 година.
Мадеира, денга и наодот од 2025 година
Aedes aegypti за првпат е откриен на Мадейра во 2005 година. Зе-Зе и колегите, пишувајќи во Parasites and Vectors во 2026 година, опишуваат епидемија на денга на островот што траела од 23 септември 2012 до 3 март 2013 година, со 1080 потврдени случаи. Центарот известува дека истата епидемија од 2012 година до почетокот на јануари 2013 година произвела повеќе од 2200 случаи, плус 78 меѓу европските патници што се вратиле од островот. Густината подоцна се намалила, веројатно поради контролата на векторите заснована на заедницата, и со години биле откривани само увезени случаи. Потоа, на 8 јануари 2025 година, две роднински поврзани жени на возраст од 17 и 52 години од едно домаќинство во Фуншал се јавиле во приватна клиника со симптоми компатибилни со денга. Ниту една од нив не патувала надвор од Мадейра. Зе-Зе и колегите известуваат дека епидемијата на денга на Мадейра од 2012 година произвела 1080 потврдени случаи пред да заврши на 3 март 2013 година.
Што откри истрагата на Мадейра
Истражувачите поставиле 17 стапици на 250 до 500 метри од резиденцијата, заедно со редовна мрежа од 32 стапици и 177 овитрапи. Собирањето траело од 10 јануари до 31 март 2025 година. Вкупно биле прегледани 393 Aedes aegypti во 80 групи. Една група од девет возрасни единки, собрани во близина на резиденцијата меѓу 13 и 24 јануари, била позитивна на вирусот денга серотип 2, линија 2II_F.1.1.3. Истиот вирус бил потврден ретроспективно во еден клинички случај. Не биле најдени други позитивни групи, што укажува на ограничено или никакво понатамошно пренесување. Откритието било направено за време на мала застапеност на комарци и ниска климатска погодност, што укажува на можно вонсезонско внесување каде популациите опстојуваат цела година. Авторите ја опишуваат линијата како вирус на денга серотип 2, линија 2II_F.1.1.3.
Што значи ова за јавното здравје
Авторите на студијата од Мадеира наведуваат дека локалното пренесување таму може да се случи во текот на целата година. Авторите наведуваат климатски сценарија што предвидуваат пораст до 3,7 степени Целзиусови. Центарот забележува дека Aedes aegypti е ограничен поради нетолеранцијата кон умерените зими и високата смртност на јајцата при мраз, но не гледа причина зошто тој не би можел повторно широко да се воспостави низ Медитеранот. Пренесувањето со траект од Мадеира сѐ уште се смета за најголем ризик за внесување во Европа. Кипарските автори повикуваат на соработка меѓу земјите за подобрување на откривањето на влезните точки и предупредуваат дека неконтролираните вектори на островите можат да одржуваат постојан резервоар на вирусот. Практичната заштита се потпира на отстранување на стоечка вода, правилна употреба на мрежи и репеленти и пријавување на каснувања од комарци до локалните здравствени служби.
Sources
- Европски центар за спречување и контрола на болести: Aedes aegypti - информативен лист за експерти. Наведува дека ширењето преку бродскиот сообраќај (траекти) од Мадеира сѐ уште се смета за најголем ризик за внесување на Aedes aegypti во Европа.
- Европски центар за спречување и контрола на болести: Aedes aegypti - актуелна позната распространетост: април 2026
- Parasite, преку PubMed Central: Две инвазии одеднаш: новости за внесувањето на инвазивните видови Aedes aegypti и Aedes albopictus во Кипар - повик за акција во Европа
- Parasites and Vectors, преку PubMed Central: Откривање на денгавирус од серотип 2 во локални популации на Aedes aegypti, островот Мадејра, Португалија, 2025