Taispeánann dhá oileán conas a fhilleann Aedes aegypti ar an Eoraip, cén fáth a bhfuil faireachas ag calafoirt agus ag aerfoirt tábhachtach, agus cad a deir an fhianaise agus cad nach ndeir sí.
Cén fáth a bhfuil tábhacht arís leis an muiscít seo san Eoraip
Is muiscít bheag dhubh agus bhán í Aedes aegypti a bhíonn ag sá i rith an lae. Is í an príomhveicteoir uirbeach í do víris an fhiabhrais bhuí, na deinge, chikungunya agus Zika, agus póraíonn sí i gcoimeádáin bheaga uisce in aice le daoine. Tuairiscíonn an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú go raibh sí ina cónaí ar fud thíortha uile na Meánmhara, sa Chugais, i Mórthír na Portaingéile agus sna hoileáin Atlantacha tráth. Ansin d'imigh sí as an Eoraip sa chéad leath den fhichiú haois. Ba é an taifead deireanach ná an Spáinn go dtí 1953 agus an Phortaingéil go dtí 1956. Deir an Lárionad nach bhfuil an chúis leis an imeacht seo tuigthe go maith. Ó shin, tá an speiceas tar éis teacht chun solais arís i gcodanna de dheisceart na Rúise agus sa tSeoirsia, agus tá sí tar éis teacht isteach san Ísiltír, sna hOileáin Chanárach agus sa Chipir.
Cad a thaispeánann an léarscáil Eorpach reatha
Foilsíonn an Lárionad léarscáil dáileacháin ar leibhéal riaracháin réigiúnach. Léiríonn a nuashonrú dar dáta 3 Meitheamh 2026 an staid is eol cheana in Aibreán 2026. San Aontas Eorpach agus sa Limistéar Eorpach Eacnamaíoch, is eol go bhfuil Aedes aegypti bunaithe sa Chipir agus i réigiúin iontaobhacha na Fraince, eadhon Guáin na Fraince, Guadalúip, Martinique, Mayotte agus Réunion, ar cuid den Fhrainc iad uile, agus i Maidéara, atá ina cuid den Phortaingéil. Ón nuashonrú roimhe seo i Meitheamh 2025, tuairiscíodh go raibh sí tar éis teacht isteach i Lucsamburg. Is i gcomhar idir an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú agus an tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia a tháirgtear an léarscáil. Cuirtear ar fáil don phobal í mar chomhad íoslódála i mBéarla. Thuairiscigh Lucsamburg teacht isteach amháin ó Mheitheamh 2025, rud a thaispeánann gur féidir eachtraí iompórtála a tharlú i bhfad ón raon bunaithe reatha.
Taifead na Cipire, ó sheannótaí go 2021
Tá taifead fada agus briste ag an gCipir. Tugann Vasquez agus a chomhghleacaithe, ag scríobh san iris Parasite in 2023, faoi deara gur thuairiscigh Aziz Aedes aegypti sa Chipir in 1934 agus gurbh iad Foote agus Cook a thaifead í go deireanach in 1959. Braitheadh an speiceas arís in aice leis an aerfort agus an calafort i Larnaca go déanach i mí na Samhna 2021. Lean faireachas feabhsaithe. Reáchtáladh ceithre ghaiste BG agus ocht ngasiteog i mí an Mheithimh agus i mí Iúil 2022 agus dheimhnigh siad gur mhair an mhuiscít thar an gheimhreadh. Rug gaistí ar mhuiscít baineann an 20 Iúil 2022 agus ar mhuiscít fhireann an 27 Iúil 2022. Tháinig gabhálacha eile an 4 Meán Fómhair 2022 i Meneou agus sa Chítí, gar don chósta céanna. Tuairiscíonn an páipéar céanna gur rugadh ar Aedes albopictus, muiscít ionrach eile, i Luimneach agus i Mesa Geitonia an 3 Deireadh Fómhair 2022.
Conas a d'fhreagair an Chipir tar éis an bhraite
Bhí struchtúr ar an bhfreagairt sa Chipir. Ó Mheán Fómhair 2022, chlúdaigh gaistí a raibh oighear tirim agus baoite iontu bardais Larnaca agus Luimnigh agus ceantair níos leithne. Ó Dheireadh Fómhair 2022, rinne foirne suirbhé ar chealla 500 méadar faoi 500 méadar timpeall ar gach suíomh dearfach, ag síneadh suas le cúig chiliméadar uaidh. Ghlac an Aireacht Sláinte le plean gníomhaíochta éigeandála a dréachtaíodh i mí an Mheithimh 2022 i Meán Fómhair 2022. Ghlacadh le plean teagmhasach a moladh i mí na Nollag 2022 in Aibreán 2023. Áirítear ar na bearta obair ó dhoras go doras, láithreáin phórúcháin a bhaint, cóireáil larbhaí, spraeáil fheithidicíidí faoin aer, feachtas faisnéise poiblí agus comhpháirt de theicníc na bhfeithidí steiriúil. Rug gaistí freisin ar Aedes albopictus i Luimneach agus i Mesa Geitonia an 3 Deireadh Fómhair 2022.
Madeira, dengu agus an fionnachtain in 2025
Braitheadh Aedes aegypti ar Madeira den chéad uair in 2005. Déanann Zé-Zé agus a chomhghleacaithe cur síos, in Parasites and Vectors in 2026, ar ráig deingí ar an oileán a mhair ón 23 Meán Fómhair 2012 go dtí an 3 Márta 2013, le 1080 cás deimhnithe. Tuairiscíonn an tIonad go raibh níos mó ná 2200 cás táirgthe ag an ráig chéanna ó 2012 faoi thús Eanáir 2013, chomh maith le 78 i measc taistealaithe Eorpacha a bhí ag filleadh ón oileán. Thit na dlúis níos déanaí, go dealraitheach mar gheall ar rialú veicteora pobail, agus níor aimsíodh ach cásanna iompórtáilte ar feadh blianta. Ansin, ar an 8 Eanáir 2025, thug beirt bhan gaolmhara, 17 agus 52 bliain d'aois, as aon teaghlach amháin i bhFionnachadh cuairt ar chlinic phríobháideach le hairíonna a bhí comhoiriúnach le deingí. Ní raibh ceachtar acu tar éis taisteal lasmuigh de Madeira. Tuairiscíonn Zé-Zé agus a chomhghleacaithe gur tháirg ráig Madeira 2012 1080 cás deimhnithe sular tháinig sí chun deiridh an 3 Márta 2013.
An méid a aimsíodh in imscrúdú Madeira
Chuir imscrúdaitheoirí 17 gaiste laistigh de 250 go 500 méadar ón áit chónaithe, chomh maith le gnáthlíonra de 32 gaiste agus 177 ubhghaiste. Mhair na bailiúcháin ón 10 Eanáir go dtí an 31 Márta 2025. Scagadh 393 Aedes aegypti san iomlán in 80 comhthiomsú. Thángthas ar dheimhniú dearfach don víreas deingí séiritíopa 2, líneáil 2II_F.1.1.3, i gcomhthiomsú amháin de naoi bhfásta, a bailíodh in aice leis an áit chónaithe idir an 13 agus an 24 Eanáir. Deimhníodh an víreas céanna go siarghabhálach i gcás cliniciúil amháin. Níor aimsíodh aon chomhthiomsú dearfach eile, rud a thugann le fios gur beag nó nialasach an tarchur ar aghaidh. Thángthas ar an bhfionnachtain le linn flúirse íseal múiscítí agus oiriúnacht aeráide íseal, rud a thugann le fios gur féidir gur tugadh isteach lasmuigh den séasúr é in áit a maireann daonraí fad na bliana. Cuireann na húdair síos ar an líneáil mar víreas deingí séiritíopa 2, líneáil 2II_F.1.1.3.
An méid a chiallaíonn sé seo don tsláinte phoiblí
Deir údair staidéar Mhaidéara go bhféadfadh tarchur áitiúil tarlú ann an bhliain ar fad. Luann na húdair cásanna aeráide a réamh-mheasann ardú suas le 3.7 céim Celsius. Tugann an Lárionad dá aire go bhfuil Aedes aegypti teoranta ag a éadulaingt ar gheimhridh mheasartha agus ag ard-mhortlaíocht uibheacha sa sioc, ach ní fheiceann sé aon chúis nach bhféadfadh sé athbhunú go forleathan ar fud na Meánmhara. Meastar fós gurb é scaipeadh ar bhád farantóireachta ó Mhaidéara an baol is mó go dtabharfaí isteach san Eoraip é. Iarrann údair na Cipire ar chomhar idir tíortha chun braith ag pointí iontrála a fheabhsú agus tugann siad rabhadh gur féidir le veicteoirí neamhrialaithe ar oileáin taiscumar víris buan a choimeád. Braitheann cosaint phraiticiúil ar uisce ina sheasamh a bhaint, scáileáin agus éarthachtaí a úsáid i gceart, agus greamanna moscaíochta a thuairisciú do sheirbhísí sláinte áitiúla.
Sources
- An Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú: Aedes aegypti - Bileog eolais do shaineolaithe. Deirtear iontu go meastar fós gurb é scaipeadh trí sheoltóireacht (báid farantóireachta) ó Mhaidéara an riosca is mó d'iontráil Aedes aegypti isteach san Eoraip.
- An Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú: Aedes aegypti - an dáileadh aitheanta reatha: Aibreán 2026
- Parasite, trí PubMed Central: Dhá ionradh ag an am céanna: nuashonrú ar thabhairt isteach na speiceas ionrach Aedes aegypti agus Aedes albopictus sa Chipir - glao ar ghníomh san Eoraip
- Parasites and Vectors, trí PubMed Central: Braith de víreas deinge seritíopa 2 i bpobail áitiúla Aedes aegypti, Oileán Mhaidéara, an Phortaingéil, 2025