Twee eilanden tonen hoe Aedes aegypti terugkeert naar Europa, waarom toezicht in havens en op luchthavens telt, en wat de bewijsvoering wel en niet zegt.
Waarom deze mug weer belangrijk is in Europa
Aedes aegypti is een kleine zwart-witte mug die overdag steekt. Ze is de belangrijkste stedelijke vector van de virussen die gele koorts, dengue, chikungunya en zika veroorzaken, en ze broedt in kleine waterreservoirs dicht bij mensen. Het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding meldt dat de soort ooit voorkwam in alle mediterrane landen, de Kaukasus, continentaal Portugal en de Atlantische archipels. In de eerste helft van de twintigste eeuw verdween ze uit Europa. De laatste meldingen waren Spanje tot 1953 en Portugal tot 1956. Het Centrum omschrijft de reden voor dit verdwijnen als onvoldoende begrepen. Sindsdien is de soort opnieuw opgedoken in delen van Zuid-Rusland en Georgië, en ze is ingevoerd in Nederland, de Canarische Eilanden en Cyprus.
Wat de huidige Europese kaart laat zien
Het Centrum publiceert een verspreidingskaart op regionaal administratief niveau. De update van 3 juni 2026 geeft de bekende situatie in april 2026 weer. In de Europese Unie en de Europese Economische Ruimte is Aedes aegypti bekend als gevestigd in Cyprus en in de ultraperifere gebieden Frans-Guyana, Guadeloupe, Martinique, Mayotte en Réunion, allemaal deel van Frankrijk, en in Madeira, deel van Portugal. Sinds de eerdere update van juni 2025 is een introductie gemeld in Luxemburg. De kaart wordt gezamenlijk gemaakt door het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding en de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid. Ze is voor het publiek beschikbaar als downloadbaar bestand in het Engels. Luxemburg meldde sinds juni 2025 één introductie, wat aantoont dat invoer ver van het huidige gevestigde verspreidingsgebied kan gebeuren.
Het Cyprische dossier, van oude notities tot 2021
Cyprus kent een lange en onderbroken geschiedenis. Vasquez en collega's schrijven in het tijdschrift Parasite in 2023 dat Aedes aegypti in 1934 in Cyprus werd gemeld door Aziz en voor het laatst werd vastgesteld door Foote en Cook in 1959. De soort werd eind november 2021 opnieuw aangetroffen bij de luchthaven en haven van Larnaka. Daarop volgde verscherpte surveillance. Vier BG-vallen en acht ovivallen waren in juni en juli 2022 actief en bevestigden dat de mug de winter had overleefd. De vallen vingen een vrouwtje op 20 juli 2022 en een mannetje op 27 juli 2022. Verdere vangsten volgden op 4 september 2022 in Meneou en Kiti, dicht bij hetzelfde kustgebied. Hetzelfde artikel meldt dat Aedes albopictus, een andere invasieve mug, op 3 oktober 2022 in Limasol en Mesa Geitonia werd gevangen.
Hoe Cyprus na de detectie reageerde
De reactie op Cyprus was gestructureerd. Vanaf september 2022 stonden vallen met droog ijs en een lokstof in de gemeenten Larnaka en Limasol en in ruimere gebieden. Vanaf oktober 2022 onderzochten teams cellen van 500 bij 500 meter rond elke positieve locatie, tot vijf kilometer daarvandaan. Een noodactieplan uit juni 2022 werd in september 2022 door het ministerie van Volksgezondheid aangenomen. Een noodplan dat in december 2022 werd voorgesteld, werd in april 2023 aangenomen. De maatregelen omvatten huis-aan-huisbezoeken, verwijdering van broedplaatsen, larvale behandeling, bespuiting buitenshuis met adulticide, een publieke voorlichtingscampagne en een component met de steriele-insectentechniek. De vallen vingen ook Aedes albopictus in Limasol en Mesa Geitonia op 3 oktober 2022.
Madeira, dengue en de vondst van 2025
Aedes aegypti werd in 2005 voor het eerst op Madeira aangetroffen. Zé-Zé en collega's beschrijven in Parasites and Vectors van 2026 een dengue-uitbraak op het eiland die liep van 23 september 2012 tot 3 maart 2013, met 1080 bevestigde gevallen. Het Centrum meldt dat dezelfde uitbraak van 2012 begin januari 2013 al meer dan 2200 gevallen had opgeleverd, plus 78 onder Europese reizigers die van het eiland terugkeerden. Later daalden de dichtheden, waarschijnlijk door vectorbestrijding met de gemeenschap, en jarenlang werden alleen geïmporteerde gevallen gevonden. Toen, op 8 januari 2025, meldden twee verwante vrouwen van 17 en 52 uit één huishouden in Funchal zich bij een privékliniek met symptomen die bij dengue passen. Geen van beiden was buiten Madeira geweest. Zé-Zé en collega's melden dat de uitbraak op Madeira van 2012 1080 bevestigde gevallen opleverde voordat die op 3 maart 2013 eindigde.
Wat het onderzoek op Madeira opleverde
Onderzoekers plaatsten 17 vallen binnen 250 tot 500 meter van de woning, naast een routinematig netwerk van 32 vallen en 177 ovivallen. De verzamelingen liepen van 10 januari tot 31 maart 2025. In totaal werden 393 Aedes aegypti in 80 pools gescreend. Eén pool van negen volwassen muggen, verzameld nabij de woning tussen 13 en 24 januari, testte positief op denguevirus serotype 2, lineage 2II_F.1.1.3. Hetzelfde virus werd retrospectief bevestigd bij één klinisch geval. Er werden geen verdere positieve pools gevonden, wat wijst op beperkte of geen verdere transmissie. De vondst deed zich voor tijdens een lage muggenovervloed en geringe klimatologische geschiktheid, wat kan wijzen op een introductie buiten het seizoen waarbij populaties het hele jaar door aanwezig blijven. De auteurs beschrijven de lineage als denguevirus serotype 2, lineage 2II_F.1.1.3.
Wat dit betekent voor de volksgezondheid
De auteurs van de Madeira-studie stellen dat lokale overdracht daar het hele jaar kan plaatsvinden. De auteurs verwijzen naar klimaatscenario's die een stijging tot 3,7 graden Celsius voorspellen. Het Centrum merkt op dat Aedes aegypti beperkt wordt door onverdraagzaamheid jegens gematigde winters en door hoge eimortaliteit bij vorst, maar ziet geen reden waarom de soort zich niet weer wijdverspreid rond de Middellandse Zee zou kunnen vestigen. Verspreiding per veerboot vanuit Madeira geldt nog steeds als het grootste risico op introductie in Europa. De Cypriotische auteurs pleiten voor samenwerking tussen landen om de opsporing aan de grensovergangen te verbeteren en waarschuwen dat ongecontroleerde vectoren op eilanden een permanent virusreservoir in stand kunnen houden. Praktische bescherming berust op het verwijderen van stilstaand water, het correct gebruiken van horren en insectenwerende middelen, en het melden van muggenbeten bij de plaatselijke gezondheidsdiensten.
Sources
- Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding: Aedes aegypti - Factsheet voor experts. Stelt dat verspreiding via scheepvaart (veerboten) vanuit Madeira nog steeds wordt beschouwd als het grootste risico voor de introductie van Aedes aegypti in Europa.
- Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding: Aedes aegypti - huidige bekende verspreiding: april 2026
- Parasite, via PubMed Central: Twee invasies tegelijk: update over de introductie van de invasieve soorten Aedes aegypti en Aedes albopictus op Cyprus - een oproep tot actie in Europa
- Parasites and Vectors, via PubMed Central: detectie van denguevirus serotype 2 in lokale populaties van Aedes aegypti, Madeira, Portugal, 2025