Aedes aegypti ponovo na evropskom tlu: šta se zna o Kipru i Madeiri

Zašto je ovaj komarac ponovo važan u Evropi

Aedes aegypti je mali crno bijeli komarac koji ujeda danju. Glavni je urbani prenosilac virusa žute groznice, denga groznice, chikungunye i Zika virusa, a razmnožava se u malim posudama s vodom blizu ljudi. Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti navodi da je nekada živio u svim mediteranskim zemljama, na Kavkazu, u kontinentalnom dijelu Portugala i na atlantskim arhipelazima. Zatim je u prvoj polovini dvadesetog stoljeća nestao iz Evrope. Posljednji zapisi su iz Španije do 1953. i Portugala do 1956. Centar navodi da razlog tog nestanka nije dobro shvaćen. Od tada se vrsta ponovo pojavila u dijelovima južne Rusije i Gruzije, a unesena je u Holandiju, na Kanarska ostrva i na Kipar.

Šta pokazuje aktuelna evropska karta

Centar objavljuje kartu rasprostranjenosti na nivou regiona. Njegovo ažuriranje od 3. juna 2026. odražava poznato stanje u aprilu 2026. U Evropskoj uniji i Evropskom ekonomskom prostoru Aedes aegypti je poznato da je uspostavljen na Kipru i u najudaljenijim regijama Francuske Gvajane, Gvadelupe, Martinika, Mayottea i Reuniona, koje su sve dio Francuske, te na Madeiri, koja je dio Portugala. Od ranijeg ažuriranja iz juna 2025. prijavljeno je unošenje u Luksemburgu. Kartu zajednički izrađuju Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti i Evropska agencija za bezbjednost hrane. Javnosti je dostupna kao datoteka za preuzimanje na engleskom jeziku. Luksemburg je prijavio jedno unošenje od juna 2025, što pokazuje da se događaji unosa mogu dogoditi daleko od trenutnog uspostavljenog područja.

Evidencija o Cipru, od starih zapisa do 2021.

Cipar ima dugu i isprekidanu evidenciju. Vasquez i saradnici, u časopisu Parasite 2023. godine, navode da je Aedes aegypti na Cipru zabilježio Aziz 1934. i posljednji put evidentirao Foote i Cook 1959. Vrsta je ponovo otkrivena blizu aerodroma i luke u Larnaki krajem novembra 2021. Uslijedio je pojačan nadzor. Četiri BG klopke i osam ovitrapi radile su u junu i julu 2022. i potvrdile da je komarac preživio zimu. Klopke su ulovile ženku 20. jula 2022. i mužjaka 27. jula 2022. Dalji ulovi došli su 4. septembra 2022. u Meneouu i Kitiju, blizu iste obalne oblasti. Isti rad navodi da je Aedes albopictus, još jedan invazivni komarac, ulovljen u Limassolu i Mesa Geitoniji 3. oktobra 2022.

Kako je Cipar reagovao nakon otkrića

Reakcija na Cipru bila je strukturirana. Od septembra 2022. klopke s suhim ledom i mamcem pokrivale su općine Larnaka i Limassol i šira područja. Od oktobra 2022. timovi su pregledali ćelije od 500 metara sa 500 metara oko svakog pozitivnog lokaliteta, protežući se do pet kilometara dalje. Hitni akcioni plan sastavljen u junu 2022. usvojilo je Ministarstvo zdravlja u septembru 2022. Kontingentni plan predložen u decembru 2022. usvojen je u aprilu 2023. Mjere uključuju rad od vrata do vrata, uklanjanje mjesta za razmnožavanje, tretman larvi, vanjsko prskanje protiv odraslih jedinki, javnu informativnu kampanju i komponentu tehnike sterilnih insekata. Klopke su također ulovile Aedes albopictus u Limassolu i Mesa Geitoniji 3. oktobra 2022.

Madeira, denga i nalaz iz 2025.

Aedes aegypti je prvi put otkriven na Madeiri 2005. godine. Zé-Zé i kolege, u tekstu objavljenom u časopisu Parasites and Vectors 2026. godine, opisuju izbijanje denga groznice na ostrvu koje je trajalo od 23. septembra 2012. do 3. marta 2013, sa 1080 potvrđenih slučajeva. Centar navodi da je isto izbijanje iz 2012. do početka januara 2013. proizvelo više od 2200 slučajeva, plus 78 među evropskim putnicima koji su se vraćali sa ostrva. Gustoća je kasnije opala, vjerovatno zbog kontrole vektora zasnovane na zajednici, a godinama su pronađeni samo uvezeni slučajevi. Zatim su 8. januara 2025. dvije rođake, žene od 17 i 52 godine iz istog domaćinstva na Funchalu, došle u privatnu kliniku sa simptomima koji odgovaraju dengi. Nijedna nije putovala izvan Madeire. Zé-Zé i kolege navode da je izbijanje na Madeiri 2012. proizvelo 1080 potvrđenih slučajeva prije nego što je završeno 3. marta 2013.

Šta je otkrila istraga na Madeiri

Istražitelji su postavili 17 klopki u krugu od 250 do 500 metara od stana, uz rutinsku mrežu od 32 klopke i 177 oviklopki. Skupljanje je trajalo od 10. januara do 31. marta 2025. Ukupno je pregledano 393 jedinki Aedes aegypti u 80 pulova. Jedan pul od devet odraslih jedinki, sakupljen blizu stana između 13. i 24. januara, bio je pozitivan na virus denga serotipa 2, linije 2II_F.1.1.3. Isti virus je naknadno potvrđen u jednom kliničkom slučaju. Nisu pronađeni dalji pozitivni pulovi, što sugerira ograničeno dalje prenošenje ili njegovo odsustvo. Otkriće je uslijedilo tokom niske brojnosti komaraca i niske klimatske pogodnosti, što ukazuje na moguće vansezonsko unošenje gdje populacije opstaju tokom cijele godine. Autori opisuju liniju kao virus denga serotipa 2, linije 2II_F.1.1.3.

Šta to znači za javno zdravlje

Autori studije s Madeire navode da se lokalni prijenos tamo može javiti tokom cijele godine. Autori citiraju klimatske scenarije koji predviđaju porast do 3,7 stepeni Celzija. Centar napominje da je Aedes aegypti ograničen netolerancijom na umjerene zime i visokom smrtnošću jaja na mrazu, ali ne vidi razlog da se ponovo široko ne uspostavi širom Mediterana. Prijenos trajektom s Madeire i dalje se smatra najvećim rizikom unosa u Evropu. Ciparski autori pozivaju na saradnju među zemljama radi boljeg otkrivanja na ulaznim tačkama i upozoravaju da nekontrolisani vektori na ostrvima mogu održavati trajni rezervoar virusa. Praktična zaštita počiva na uklanjanju stajaće vode, pravilnoj upotrebi mreža i repelenata te prijavljivanju ujeda komaraca lokalnim zdravstvenim službama.

Sources

• Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti: Aedes aegypti - činjenice za stručnjake. Navodi da širenje pomorskim transportom (trajektima) s Madeire i dalje predstavlja najveći rizik za unošenje vrste Aedes aegypti u Evropu.
• Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti: Aedes aegypti - trenutno poznata rasprostranjenost: april 2026.
• Parasite, putem PubMed Central: Dvije invazije istovremeno: novosti o unošenju invazivnih vrsta Aedes aegypti i Aedes albopictus na Kipar - poziv na djelovanje u Evropi
• Parasites and Vectors, preko PubMed Central: Detection of dengue virus serotype 2 in local Aedes aegypti populations, Madeira Island, Portugal, 2025