Aedes japonicus i Aedes koreicus: cichsze inwazyjne komary rozprzestrzeniające się po Europie

Dwa ciche przybycia, o których rzadko się mówi

Największą uwagę opinii publicznej przyciąga komar tygrysi. Dwaj bliscy krewni rozprzestrzeniają się jednak ciszej: Aedes japonicus, azjatycki komar leśny, oraz Aedes koreicus, koreański komar leśny. Oba są komarami rozmnażającymi się w pojemnikach, mają czarno-białe wzory, a od 2000 roku zdobyły teren w Europie. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób opisuje Aedes japonicus jako gatunek endemiczny dla Korei, Japonii, Tajwanu, południowych Chin i Rosji. Do Normandii w północnej Francji dotarł w 2000 roku. Aedes koreicus jest endemiczny dla Japonii, północno-wschodnich Chin, Republiki Korei i części Rosji. W Belgii pojawił się w 2008 roku. Żaden z tych gatunków nie dominuje w wiadomościach, a jednak każdy z nich zmienił mapę komarów w kilku krajach w ciągu jednego pokolenia.

Dlaczego te komary tak dobrze podróżują

Oba gatunki składają jaja, które są odporne na zamarzanie i wysychanie. Jaja zimują w stanie spoczynku zwanym diapauzą i wylęgają się, gdy warunki się poprawią. Ta cecha pozwala owadom przetrwać umiarkowane zimy i pokonywać duże odległości we wnętrzu skolonizowanych pojemników. Larwy Aedes japonicus rozwijają się w skalnych kałużach, oponach, ptasich kąpielach, kartonach po mleku, wiadrach i dziuplach drzew. Latem preferuje skalne kałuże i chłodniejszą, zacienioną wodę. Aedes koreicus rozmnaża się w stawach ogrodowych, beczkach na wodę, dziuplach drzew i kamiennych zagłębieniach. Osobniki dorosłe pojawiają się od maja do października, ze szczytem latem. ECDC zauważa, że Aedes koreicus dobrze znosi zimno i może przetrwać północnoeuropejskie zimy, co wykazały larwy zebrane wczesną wiosną. Populacja holenderska pozostała ograniczona do Lelystad, a grupa południowo-wschodnia obejmowała Austrię, Słowenię, Włochy, Chorwację i Węgry, dodaje przegląd.

Jak Aedes japonicus rozprzestrzenił się po kontynencie

Koban, Kampen, Scheuch i współpracownicy opisali sytuację w Europie w czasopiśmie Parasites and Vectors w 2019 roku, siedemnaście lat po pierwszym wykryciu. Pod koniec 2017 roku gatunek był zadomowiony w dziesięciu krajach i nadal rozprzestrzeniał się w większości z nich. Wykrycia objęły Francję w 2000 roku, Belgię w 2002 roku, Szwajcarię i Niemcy w 2008 roku, Austrię i Słowenię w 2011 roku, Węgry i Holandię w 2012 roku, Włochy i Chorwację od 2013 roku oraz Liechtenstein w 2015 roku. Po połączeniu populacji i likwidacji ogniska w Belgii przetrwały cztery populacje. Największa obejmowała zachodnie Niemcy, sięgając do Francji, Szwajcarii, Austrii i Liechtensteinu. Populacja holenderska pozostała ograniczona do Lelystad. Genetyka populacyjna wskazuje na co najmniej dwa odrębne zawleczenia po 2000 roku. Osobniki dorosłe żyją od maja do października, gryzą ludzi i zwierzęta w dzień i w nocy, a zimę przeżywają dzięki jajom odpornym na niskie temperatury.

Jak Aedes koreicus przeniósł się z Belgii na wschód

ECDC odnotowuje pierwsze europejskie znalezisko Aedes koreicus w Belgii w 2008 roku. Osobniki pojawiły się na obszarze sześciu kilometrów kwadratowych skupionym w strefie przemysłowej. Włochy zgłosiły go w 2011 roku podczas nadzoru nad Aedes albopictus, w prowincji Belluno w Wenecji Euganejskiej. Wówczas gatunek nie wydawał się rozprzestrzeniać z belgijskiego stanowiska. Ganassi, De Cristofaro, Di Criscio i współpracownicy przeanalizowali dane w Frontiers in Microbiology w 2022 roku. Do 2021 roku rozprzestrzenił się we Włoszech na Wenecję Euganejską, Trydent Górną Adygę, Friuli Wenecję Julijską, Lombardię i Ligurię. Przegląd dokumentuje też zadomowienie w Niemczech, na Węgrzech, w Szwajcarii przy granicy z Włochami, w Słowenii, europejskiej Rosji, Austrii, na Krymie i w Holandii, gdzie po raz pierwszy znaleziono go w 2021 roku.

Co o chorobach mówią dowody laboratoryjne

Badania laboratoryjne pokazują, że oba gatunki mogą przenosić patogeny. Aedes japonicus jest kompetentny wobec wirusa Zachodniego Nilu, wirusa japońskiego zapalenia mózgu, wirusa La Crosse, wirusa zapalenia mózgu St. Louis, wirusa wschodniego zapalenia mózgu koni, chikungunya, dengi i wirusa gorączki doliny Rift. W Stanach Zjednoczonych kilkakrotnie uzyskał także dodatni wynik na obecność wirusa Zachodniego Nilu. W przypadku Aedes koreicus udowodniono eksperymentalne przenoszenie Dirofilaria immitis na psy. Przenoszenie chikungunya zależy od temperatury, a wskaźnik zakażenia wynosi 68,2 procent w około 27 stopniach Celsjusza, ale tylko 17,6 procent w około 24 stopniach. Kompetencja wobec wirusa Zika jest niska i wynosi 4,7 procent. W tych próbach nie wykryto przenoszenia wirusa Zachodniego Nilu w żadnej z temperatur. Przegląd zauważa, że w tych badaniach laboratoryjnych nie wykryto przenoszenia wirusa Zachodniego Nilu w żadnej z temperatur.

Przenoszenie w terenie jest nadal rzadkie lub nieudowodnione

Kompetencja laboratoryjna to nie to samo co rozprzestrzenianie choroby. Koban i współpracownicy zauważają, że nie ma potwierdzonych doniesień o przenoszeniu patogenów przez Aedes japonicus w terenie. W niektórych częściach Rosji podejrzewa się, że Aedes koreicus przenosi w terenie wirusa japońskiego zapalenia mózgu, ale ECDC określa to jako podejrzenie, a nie potwierdzoną rolę. Ganassi i współpracownicy wnioskują, że udziału Aedes koreicus w rozprzestrzenianiu patogenów nie można wykluczyć z absolutną pewnością. To ostrożne sformułowanie ma znaczenie. Te komary są powodem do monitorowania, a nie do alarmu. W chwili publikacji arkusza informacyjnego ECDC nie zgłoszono uciążliwości związanych z ukąszeniami w Belgii ani we Włoszech i nie istniały szczególne wytyczne dotyczące zwalczania Aedes koreicus. Larwy Aedes koreicus zebrano wczesną wiosną w północnej Europie, co potwierdza dowody, że gatunek ten przetrzymuje tam zimę.

Jak wygląda monitoring i co mogą zrobić mieszkańcy

Koban i współpracownicy przejrzeli metody monitoringu: badania larw w pojemnikach na wodę na cmentarzach i w ogrodach działkowych, odłowy osobników dorosłych, pułapki jajowe oraz programy nauki obywatelskiej, takie jak niemiecki Mueckenatlas. Ich wniosek był jednoznaczny. Eliminacja Aedes japonicus nie wydaje się już wykonalna, więc nadzór należy kontynuować. Dla mieszkańców praktyczna lekcja jest prosta. Wylej stojącą wodę z wiader, opon, poideł dla ptaków i beczek na wodę. Pamiętaj o oczkach wodnych i zagłębieniach w kamieniach. Bariery fizyczne działają, gdy są odpowiednio dobrane, nienaruszone i prawidłowo stosowane. Analiza krwi z posiłków Aedes japonicus wykazała, że 52 procent posiłków pochodziło od jelenia wirginijskiego, a 36 procent od ludzi, więc gatunek ten gryzie zarówno ludzi, jak i dzikie zwierzęta. Zgłaszaj nietypowe ukąszenia do lokalnych programów nadzoru.

Sources

• Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób: Aedes japonicus, karta informacyjna dla ekspertów
• Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób: Aedes koreicus, karta informacyjna dla ekspertów
• Parasites and Vectors: Azjatycki komar leśny Aedes japonicus japonicus (Diptera: Culicidae) w Europie, 17 lat po pierwszym wykryciu, z uwzględnieniem metod monitorowania
• Frontiers in Microbiology: The new invasive mosquito species Aedes koreicus as vector-borne diseases in the European area, a focus on Italian region: What we know from the scientific literature