De steriele-insectentechniek gebruikt straling om te voorkomen dat Aedes-muggen zich voortplanten. Europese veldproeven in Duitsland, Griekenland, Spanje en Frankrijk laten zien hoe goed dat werkt, en waar het nog afhangt van instemming van de bevolking.
Wat de steriele-insectentechniek doet
De steriele-insectentechniek is anticonceptie voor insecten. Mannelijke insecten worden in een faciliteit gekweekt, van de vrouwtjes gescheiden en met straling steriel gemaakt. Daarna worden ze vrijgelaten om te paren met wilde vrouwtjes, die eitjes leggen die nooit uitkomen, waardoor de populatie na verloop van tijd afneemt. De Wereldgezondheidsorganisatie beschrijft de methode zo in een nieuwsbericht van 16 mei 2023 over een project dat in Frans-Polynesië van start gaat. Hetzelfde bericht vermeldt dat de techniek al 60 jaar wordt gebruikt tegen landbouwplagen, waaronder de mediterrane fruitvlieg en de tseetseevlieg. Een programma van 16 jaar roeide de tseetseevlieg uit in een gebied van 1.000 vierkante kilometer in Senegal. De methode is soortenspecifiek, dus ze richt zich op één muggen soort en laat andere insecten met rust.
Waarom de tijgermug een doelwit is
De tijgermug, Aedes albopictus, broedt in kleine containers dicht bij mensen, wat conventionele bespuiting bemoeilijkt. De mug steekt ook overdag. De WHO schat dengue op 100 tot 400 miljoen infecties per jaar, met ongeveer de helft van de wereldbevolking als risico, en noemt maatschappelijke acceptatie cruciaal voor de invoering van de steriele-insectentechniek. Aedes albopictus kan dengue-, chikungunya- en zikavirussen overdragen. Resistentie is van belang omdat het het belangrijkste chemische middel aantast. De WHO citeert Herve Bossin, hoofdonderzoeker van het project in Frans-Polynesië, die de steriele-insectentechniek een veelbelovend alternatief voor insecticiden noemt. De techniek voegt geen chemicaliën toe aan het milieu. De beperkingen zijn praktisch: er zijn aanhoudende vrijlatingen nodig, een goede sekse scheiding en voldoende steriele mannetjes om de wilde te overtreffen.
Gemengde tactieken in zuidwest Duitsland
Becker en collega's beschreven een geïntegreerd programma in zuidwest Duitsland in Parasites and Vectors op 5 januari 2022. Het combineerde gemeenschappelijk gebruik van bruistabletten met Bti, deur aan deur behandeling van broedplaatsen met Bti en het uitzetten van bestraalde steriele mannelijke Aedes albopictus. Mannelijke poppen van 24 tot 32 uur oud kregen 35 Gy van een cesium 137 gammabron. Meer dan 310.000 steriele mannetjes werden uitgezet in 18 wekelijkse uitzettingen van 29 mei tot 7 oktober 2020 in de sector van 17 hectare voor de steriele insectentechniek in het Melm district van Ludwigshafen. De eisteriliteit bereikte daar 84,7 procent, gemeten met een standaardafwijking van 12,5, tegen 14,6 procent natuurlijke steriliteit in het controle gebied. De containerindex voor de soort daalde van 10,9 procent in 2019 tot onder 1 procent in 2020.
Kosten en toegang in de Duitse proef
De Duitse auteurs meldden ook de praktische kant. De steriele insectentechniek kostte in dat stadium veel meer dan de gemeenschapsmaatregelen. Gemeenschapswerk en deur aan deur werk kostten ongeveer 13 euro per eigendom, ongeveer zeven keer minder dan de steriele uitzettingen, hoewel de auteurs zeggen dat het hogere cijfer de experimentele status van het project weerspiegelde. De toegang tot eigendommen bedroeg gemiddeld 80 procent tegen een doel van 95 procent, wat laat zien hoeveel de methode afhangt van bewoners die hun deuren openen. De auteurs concluderen dat een geïntegreerd programma het beste werkt met alle drie componenten samen, en noemen Bti plus steriele insectentechniek het meest effectieve en selectieve instrument tegen Aedes albopictus. De proef was klein, in twee stedelijke districten, dus de cijfers zijn een signaal en geen afgerond resultaat.
Onderdrukking in Griekenland
Balatsos en collega's voerden een onderdrukkingsproef uit tegen Aedes albopictus in Griekenland, gepubliceerd in Parasite in 2024. Larven werden massaal gekweekt volgens internationale protocollen uit een kolonie die was gesticht op eieren verzameld in Vravrona. Mannelijke muggen werden als poppen bestraald met 35 Gy met een cesium-137-bron in Italië, en vervolgens ongeveer 21 uur vervoerd naar het uitbrengperceel in Griekenland, met een gemiddelde transportsterfte van 16,19 procent. In totaal werden 585.810 steriele mannetjes uitgezet gedurende 22 weken, gemiddeld 2.547 per hectare per week. Herhaalde uitzettingen zorgden voor een geleidelijke daling van de eierdichtheid tot 78 procent van medio juni tot begin september, en de daling bleef tussen 70 en 78 procent gedurende vier weken na het einde van de uitzettingen. De seizoensgemiddelde geïnduceerde steriliteit was 48,87 procent. De auteurs noemen het de eerste poging op basis van productie van steriele mannetjes over grote afstand.
Versterkte uitzettingen in Spanje en La Réunion
Bouyer en collega's rapporteerden drie versterkte proeven in Scientific Reports op 21 mei 2025. Steriele mannetjes werden bedekt met een poeder van 40 procent pyriproxyfen en 60 procent fluorescerende marker, zodat ze ook een larvicide verspreidden. Twee proeven richtten zich op Aedes albopictus in de regio Valencia in Spanje in 2021. In La Vilavella werden 3.892.075 mannetjes uitgezet over 35 hectare, ongeveer 2.712 per hectare per week; in oostelijk Polinya de Xuquer dekten 2.470.465 mannetjes 23 hectare. De relatieve adulte dichtheid daalde tot 0,02 en 0,11 ten opzichte van controlelocaties. De relatieve eierdichtheid in oostelijk Polinya de Xuquer was 0,44. De auteurs merken op dat een hoog succes geïsoleerde of grote gebieden vereiste, omdat vruchtbare vrouwtjes vanuit onbehandelde buurpercelen kunnen terugkeren.
Wat inwoners moeten weten
Het bewijs wijst op een methode die het beste werkt als onderdeel van een breder programma, niet als vervanging van het verwijderen van stilstaand water en het beschermen van woningen. De resultaten verschilden sterk per locatie, wat verschillen in muggenpopulatie, oppervlakte en kwaliteit van de uitzetting weerspiegelt. Alle drie de veldprojecten waren afhankelijk van mensen die toegang gaven tot tuinen en erven. De WHO noemt draagvlak in de gemeenschap essentieel voor de uitvoering van de steriele insectentechniek. In de Duitse proef bereikte de toegang 80 procent tegen een doelstelling van 95 procent. Aedes albopictus broedt in containers, dus het legen van water uit potten, goten, dekzeilen en weggegooide containers blijft een directe vorm van bestrijding. Fysieke barrières zoals intacte horren en correct gespecificeerde netten verminderen ook beten. Vraag uw lokale gezondheidsautoriteit welke maatregelen waar u woont gepland zijn of lopen. Lezers die het volledige detail willen, kunnen de aangeleverde primaire studies volgen.
Sources
- Wereldgezondheidsorganisatie: wetenschappers in Tahiti maken zich klaar om gesteriliseerde muggen vrij te laten om dengue te bestrijden
- Parasites and Vectors, via PubMed Central: geïntegreerde bestrijding van Aedes albopictus in Zuidwest-Duitsland met ondersteuning van de steriele-insectentechniek
- Parasite, via PubMed Central: veldproef met de steriele-insectentechniek (SIT) gericht op de onderdrukking van Aedes albopictus in Griekenland
- Scientific Reports, Nature Portfolio: Onderdrukking van Aedes-muggenpopulaties met de versterkte steriele-insectentechniek in tropische en mediterrane stedelijke gebieden