Is ionfhabhtú tromchúiseach é an fiabhras buí a tharchuirtear trí mhuiscítí. Cosnaíonn aon dáileog den vacsaín formhór na ndaoine ar feadh an tsaoil, ach níor cheart í a thabhairt do gach duine. Seo a deir an fhianaise faoin aon dáileog, faoi dheimhniúcháin taistil agus faoi cé a dteastaíonn cúram breise uathu.
Cad é an fiabhras buí agus cá mbíonn sé
Is ionfhabhtú tromchúiseach é an fiabhras buí a scaiptear trí mhuiscítí. Cuireann an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte síos air mar ghalar víreasach a iompraítear le muiscítí, go príomha muiscítí a bhíonn ag biteadh i rith an lae. Deir an NHS freisin go bhfaightear é i gcodanna d'fho-Shahára san Afraic, i gcodanna de Mheiriceá Theas lena n-áirítear Oileán na Tríonóide agus Tobága, agus i gcodanna de Mheiriceá Láir. Ní fhaightear é sa Ríocht Aontaithe, san Eoraip, san Áise, san Astráil, sa Nua-Shéalainn ná in Oileáin an Aigéin Chiúin. Tosnaíonn na hairíonna trí nó sé lá tar éis biteadh, de ghnáth. Bíonn na chéad chomharthaí cosúil leis an bhfliú: ardteocht, tinneas cinn, mothú tinn nó casadh, tinneas, pianta agus cailliúint goile. I measc na gcomharthaí níos tromchúisí tá buíochán, fual dorcha, tinneas boilg agus fuiliú, agus is féidir leis na cinn sin a bheith marfach. Níl aon chóireáil shonrach ann, mar sin is gá cúram ospidéil do chásanna tromchúiseacha. Tá meáchan dáiríre ag baint leis an gcosc dá bhrí sin d'aon duine a thaistealaíonn chuig réigiúin atá buailte.
Meastar anois go dtugann aon dáileog amháin cosaint ar feadh an tsaoil
Ar feadh na mblianta fada, bhíothas ag súil le dáileog mheabhrúcháin deich mbliana tar éis an chéad vacsaínithe in aghaidh an fhiabhrais bhuí. Tháinig athrú air sin. I bpreaseisiúint dar dáta 17 Bealtaine 2013, thuairiscigh an EDS gur athbhreithnigh a Ghrúpa Comhairleach Straitéiseach um Shaineolaíocht ar Imdhíonadh an fhianaise is déanaí agus gur thángthas ar an gconclúid go leorann aon dáileog amháin chun díolúine ar feadh an tsaoil a thabhairt. Níl gá leis an dáileog mheabhrúcháin. Idir thús an vacsaínithe in aghaidh an fhiabhrais bhuí sna 1930idí agus an t-athbhreithniú sin, tugadh 600 milliún dáileog. Níor aithníodh ach 12 chás ar eolas den fhiabhras buí tar éis vacsaínithe, agus tháinig siad uile chun solais laistigh de chúig bliana ón vacsaíniú. Deir an EDS go dtaispeánann sé seo nach laghdaíonn an díolúine le himeacht ama. Athdhearbhaíonn an bhileog eolais reatha ón EDS, dar dáta 20 Deireadh Fómhair 2025, an dearcadh céanna: soláthraíonn vacsaín sábháilte, inacmhainne cosaint ar feadh an tsaoil le haon dáileog amháin.
Cé chomh tapa a fhorbraítear cosaint agus cad a chosnaíonn sí
Ní thagann an chosaint ar lá an insteallta. Deir bileog eolais an WHO go bhforbraítear imdhíonacht i 80 go 100 faoin gcéad de dhaoine vacsaínithe laistigh de 10 lá, agus in os cionn 99 faoin gcéad laistigh de 30 lá. Deir preasráiteas WHO ó 2013 go mbíonn imdhíonacht chosanta laistigh de 30 lá ag 99 faoin gcéad de na daoine vacsaínithe. Is pointe praiticiúil eile é an costas. Taifeadann an preasráiteas céanna WHO gur chosain an vacsaín thart ar 0.82 dollar SAM in aghaidh an dáileoige i gcláir ghnáthimdhíonachta na hAfraice ag an am sin. Déanann an tIonad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú cur síos ar an vacsaín mar vacsaín atá sábháilte, éifeachtach agus saor, agus tugann sé faoi deara go bhfuil sí in úsáid le breis agus leathchéad bliain. Tugann an NHS faoi deara áfach gur minic a bhíonn ar thaistealaithe an vacsaín a íoc iad féin, agus nach féidir leo í a fháil ach ó ionaid chláraithe vacsaínithe don fhiabhras buí.
Rialacha teastais le haghaidh taistil idirnáisiúnta
Uaireanta is coinníoll iontrála é teastas vacsaínithe, ní rogha sláinte pearsanta amháin. Deir an tIonad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú go bhfuil an teastas bailí ar feadh shaolré an duine vacsaínithe, ag tosú 10 lá tar éis dháta an vacsaínithe. Tugann sé faoi deara freisin gurb é teastas vacsaínithe don fhiabhras buí an t-aon teastas vacsaínithe amháin ar cheart a bheith de dhíth le haghaidh taistil idirnáisiúnta. Míníonn bileog eolais an WHO go bhféadfaidh tíortha, faoi na Rialacháin Sláinte Idirnáisiúnta, cruthúnas vacsaínithe a éileamh ó thaistealaithe. Ní mór díolúintí míochaine a dheimhniú. Molann an NHS an vacsaín do dhaoine atá ag taisteal go limistéar ina bhfaightear an fiabhras buí, agus dóibh siúd a dteastaíonn teastas uathu chun a chruthú go bhfuil siad vacsaínithe. Ba cheart roinnt daoine atá i mbaol mar gheall ar a gcuid oibre a vacsaíniú freisin. Athraíonn na ceanglais bheachta de réir an chinn scríbe, mar sin seiceáil roimh áirithint.
Cé nár cheart an vacsaín a fháil
Níl an vacsaín oiriúnach do gach duine. Ní mholann an EDS í do naíonáin faoi bhun 9 mí, do mhná torracha ach amháin le linn ráigeanna, do dhaoine a bhfuil ailléirgí tromchúiseacha uibhe orthu, ná do dhaoine a bhfuil easpa imdhíonachta thromchúiseach nó neamhoird fhoireannacha orthu. I gcás daoine os cionn 60 bliain, molann sí machnamh cúramach a dhéanamh ar an gcóimheas riosca is tairbhe a bhaineann leis an vacsaíniú. Molann an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú anailís aonair ar an riosca is an tairbhe a dhéanamh roimh an vacsaíniú, go háirithe i gcás othar a bhfuil galair uathoimdhíonacha, easpaí imdhíonachta nó riochtaí bunúsacha gaolmhara eile orthu, agus i measc na ndaoine scothaosta. Ba cheart an ceann scríbe agus fad an taistil a chur san áireamh san anailís sin. Tuairiscíonn an ECDC freisin gur i ndaonraí níos sine agus i ndaoine a bhfuil a n-imdhíonacht lagaithe a thuairiscíodh imeachtaí díobhálacha viscéireatrópacha nó néaratrópacha tar éis an imdhíonadh, den chuid is mó, agus gur gá imscrúdú breise a dhéanamh ar chásanna den sórt sin.
An cinneadh a dhéanamh le cliniceoir
Cinneadh aonair é. Meánn cliniceoir an ceann scríbe, an séasúr, fad an chónaithe agus aon riocht bunúsach. Déanann an SNS cur síos ar an vacsaín mar rud atá sábháilte do mhórán daoine atá 9 mí d'aois nó níos sine, agus treoraíonn sé taistealaithe chuig ionaid chláraithe vacsaínithe fiabhras buí, ar féidir iad a aimsiú tríd an Líonra Náisiúnta um Shláinte Taistil agus an Lárionad. Deir an EDS freisin gur fiú machnamh cúramach a dhéanamh ar an gcóimheas riosca is tairbhe i gcás daoine os cionn 60 bliain. Iarrann an ECDC an anailís chéanna ar dhaoine a bhfuil galair uathoimdhíonacha nó easpaí imdhíonachta orthu. Má tá tú torrach, ag pleanáil toirchis, nó ag tabhairt aire do naíonán níos óige ná 9 mí, tóg é seo go luath. B'fhéidir go mbeadh díolúine mhíochaine dheimhnithe de dhíth ar thaistealaithe áirithe ina ionad sin. Is é coinne sláinte taistil an áit cheart chun na ceisteanna seo a réiteach roimh imeacht.
Bacainní, éaraitheoirí agus comhthéacs na sláinte poiblí
Is ionann an vacsaíniú agus aon chiseal cosanta amháin. Molann an NHS freisin éadaí fadmhuinchilleacha agus bríste a chaitheamh, go háirithe go luath ar maidin agus go luath tráthnóna, dífholaigh atá ina bhfuil DEET, fuinneoga agus doirse dúnta nó le scáileáin, agus codladh faoi líontán moscaíochta a bhfuil feithidicíd air. Tá tábhacht leis na bearta seo mar go gceileann na moscaíolta a scaipeann an fiabhras buí i rith an lae. Áiríonn bileog fíricí an WHO 27 tír san Afraic agus 13 tír i Meiriceá Laidineach atá i mbaol ard ráigeanna. Measann sí go dtarlaíonn 67 000 go 173 000 ionfhabhtú tromchúiseach agus 31 000 go 82 000 bás gach bliain san Afraic agus sna Meiriceá, agus an t-ualach is mó san Afraic. Tá sé mar aidhm ag an Straitéis um Eipidéimí Fiabhras Buí a Dhíothú deireadh a chur le heipidéimí faoi dheireadh 2026 trí vacsaíniú ollmhór, ullmhacht uirbeach agus freagairt thapa ar ráigeanna.
Sources
Faisnéis ghinearálta atá san alt seo, ní comhairle leighis. Labhair le dochtúir nó le cógaiseoir faoi do shláinte féin.