Haberler ve Analizler

Avrupa'daki Anopheles sivrisinekleri ve sıtmanın geri dönme riski

Mosticare Editorial11 Kas 20264 dk okuma

Sıtma Avrupa genelinde yok edildi, ancak birkaç Anopheles sivrisineği hâlâ yaygın. Bu makale hangi türlerin önemli olduğunu, ithal vakaların neden nadiren yerel yayılmaya yol açtığını ve iklim değişikliğinin tabloyu nasıl değiştirebileceğini açıklıyor.

Günümüzde Avrupa'da sıtma

Sıtma, Plasmodium cinsindeki parazitlerden kaynaklanır. Altı tür insanları enfekte eder: P. falciparum, P. vivax, P. ovale wallikeri, P. ovale curtisi, P. malariae ve P. knowlesi. Enfekte dişi Anopheles sivrisinekleri paraziti bulaştırır. Dünya genelinde yaklaşık 60 ila 100 anofelin türü sıtma taşıyabilir (ECDC). Başka bulaş yolları da vardır ancak nadirdir: kan nakli, organ nakli, iğne paylaşımı ve doğumsal enfeksiyon. Belirtiler arasında ateş ve titreme, baş ağrısı, kas ağrısı ve halsizlik gibi grip benzeri işaretler bulunur. Ağır hastalıkta serebral sıtma, böbrek yetmezliği ve kalıcı nörolojik sorunlar görülebilir. AB ve AEA ülkelerinin bildirdiği vakaların neredeyse tamamı ithal vakadır, bu nedenle sıtma esas olarak bir seyahat tıbbı sorunudur. Her yıl az sayıda yerel kaynaklı vaka görülür, bunlar arasında 2009'dan beri tespit edilen ithal kaynaklı vakalar da vardır. Fransız Guyanası hâlâ endemiktir.

Avrupa'nın yalnızca coğrafya bakımından sıtmadan arınmış olmamasının nedeni

Yirminci yüzyılda sıtma, tüm Avrupa dahil olmak üzere pek çok ılıman bölgeden ortadan kaldırıldı. Parazitler sivrisinekler yok olduğu için kaybolmadı. Tarihsel olarak önemli Avrupa vektörleri olarak dört Anopheles türü adlandırılmaktadır: Anopheles atroparvus, Anopheles labranchiae, Anopheles sacharovi ve Anopheles plumbeus. Bu türler kıta genelinde yaygınlığını sürdürmekte ya da geçmişteki bulaşa katkıda bulunduğundan şüphelenilmektedir. Bu tarih önemlidir çünkü yetkin bir vektör ile ithal bir enfeksiyon, ilke olarak yerel bir vakaya yol açabilir. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi, sağlık sistemlerinin sıtmayı hızla tespit edip tedavi edebildiği yerlerde mevcut riski görece küçük olarak değerlendirmektedir. İklim değişikliği yeniden ortaya çıkmaya olanak tanıyabilir, ancak işleyen gözetim ve klinik bakım tek başına sıcaklıktan daha ağır basmaktadır.

Anopheles atroparvus, kıyıda hayatta kalan

Anopheles atroparvus, güneydoğu İsveç'ten Portekiz'e kadar Atlantik kıyısı boyunca ve Baltık ile Akdeniz çevresinde yayılım gösterir. Yirmiden fazla Avrupa ülkesinden bildirilmekte, ancak güney İtalya ve Yunanistan'da bulunmamaktadır (ECDC). Portekiz'de en yaygın ve en bol bulunan sivrisinek olarak kabul edilir. Dişiler ahırlarda veya konutlarda kış uykusuna yatar, ancak Portekiz popülasyonları daha kısa bir kış diyapozu gösterir ve kış boyunca etkin kalır. Tür en az üç kilometre uçabilir (ECDC). Larvalar ipliksi algler veya yüzen bitki örtüsü bakımından zengin, güneş alan tuzlu suları tercih eder, ancak tatlı su kanalları, hendekler, pirinç tarlaları ve gölcükleri de kullanır. Genellikle zoofiliktir, yine de insanları kolayca ısırır. 1943'te İspanya'da 340 000'den fazla vaka ile ilişkilendirilmiştir (ECDC).

Sınırları olan dirençli bir vektör

Yirminci yüzyılın başında Britanya'da ve Hollanda ile Almanya'nın kıyı kesimlerinde kış sıtması bulaşmasından Anopheles atroparvus sorumluydu. İspanya 1963'te sıtmadan arınmış olarak sertifikalandırıldı (ECDC). Bu kayda rağmen tür, Plasmodium falciparum'un tropikal suşlarına karşı refrakterdir. Laboratuvar enfeksiyonu yalnızca bir kez, NF54 suşuyla, %13,5 enfeksiyon prevalansı ve enfekte dişi başına ortalama 14 ookist ile başarılı oldu (ECDC). Bu, risk değerlendirmesi açısından önemlidir. Sivrisinek, ithal bir enfeksiyon yaşadığı bir bölgeye ulaştığında köprü işlevi görebilir, ancak ileriye yayılma olasılığı düşüktür. Bu nedenle tek bir ithal vaka, endemik sıtmanın geri döndüğünün işareti değil, araştırılmaya değer bir halk sağlığı olayıdır.

Anopheles plumbeus ve yapay üreme alanları

Anopheles plumbeus Avrupa'nın tamamında, Kafkasya'da, Orta Doğu'da, İran'da, Irak'ta ve Kuzey Afrika'da görülür ve neredeyse tüm Avrupa ülkelerinde bulunur. Klasik olarak kayın, huş, meşe ve karaağaçlardaki yüksek tuz konsantrasyonlu ve düşük oksijenli su dolu ağaç oyuklarında ürer. Ayrıca lastikler, yağmur fıçıları ve mezarlık vazoları gibi yapay kaplarda, yağmur suyu toplama çukurlarında ve septik tanklarda, terk edilmiş gübre tanklarında ve çatısı bozuk, temizlenmemiş ahırlarda gelişir. İnsanları ısrarla ısırdığı bilinen bir türdür, en çok alacakaranlıkta ve şafakta aktiftir, ancak bazı popülasyonlar gündüz yoğun biçimde ısırır ve insan kanına güçlü tercih gösterir. Londra'da iki, Almanya'da iki yerel kaynaklı vakada ve Hırvatistan'da orman işçileri arasındaki vakalarda olası rolü kaydedilmiştir (ECDC).

İnsanların yakınında verimli bir taşıyıcı

İsviçre'den gelen Anopheles plumbeus dişilerinin tropikal bir Plasmodium falciparum suşuyla laboratuvar enfeksiyonu %94 bulaştırıcılık düzeyine ulaştı. Tür, Plasmodium vivax'ın Avrasya suşlarının ve Plasmodium falciparum'un tropikal suşlarının etkili bir taşıyıcısı olarak tanımlanıyor. Ekolojisi nedeniyle hâlâ bulaşmada küçük önemde görülüyor, ancak kentsel üreme alanlarına uyumu giderek artan bir kaygı kaynağı. Schaffner ve meslektaşları, 2012'de Malaria Journal'da yazarak Alsace'te iniş oranlarının 15 dakikada 365 bireye ulaştığını bildirdi. Sahada yakalanan 293 dişiyle yapılan deneysel enfeksiyonlarda sporozoit enfeksiyon yaygınlığı %31 ila %88 arasındaydı; bu, okist yükleri daha düşük olmakla birlikte Anopheles gambiae'nin %67 ila %97 aralığına benziyordu. Bulaşma riskini önemli ölçüde artırabileceği sonucuna vardılar.

İklim değişimleri ve sürveyansın izlemesi gerekenler

Elke Hertig, 2019'da Parasites and Vectors'ta yazarak altı baskın Anopheles vektörünü gelecekteki iklim değişikliği altında modelledi. Mevcut koşullarda Anopheles atroparvus çalışma alanının %38'ini, Anopheles messeae ise %65,4'ünü kaplıyor. Projeksiyonlar vektörlerin kuzeye yayıldığını, yağış azaldıkça Akdeniz'in bazı bölgelerinde görülme sıklığının düşebileceğini gösteriyor. Vektör kararlılığı en büyük artışları güney ve güneydoğu Avrupa'da gösteriyor; İspanya, güney Fransa, İtalya, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya ile güney Ukrayna ve Rusya adlandırılıyor. Hertig, nüfus artışı, kentleşme, göç ve ekonomik kalkınmanın gelecekteki risk değerlendirmelerine girmesi gerektiğini vurguluyor. Sıtma eliminasyonu büyük ölçüde sağlık altyapısına ve sosyoekonomik koşullara bağlı, yalnızca iklime değil. Hertig ayrıca iklimin tek başına sıtma riskini belirleyemeyeceğini, çünkü eliminasyonun her ülkede ithal enfeksiyonların ne kadar hızlı saptanıp tedavi edildiğini şekillendiren sağlık altyapısı ve sosyoekonomik koşullara bağlı olduğunu bildiriyor.

Sources

Kaynaklar ve alıntılar
  1. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi: Sıtma hakkında hastalık bilgisi, dünyada yaklaşık 60 ila 100 anofel türünün sıtma bulaştırabildiğini belirtiyor
  2. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi: Anopheles atroparvus, uzmanlar için bilgi formu; en az üç kilometrelik önerilen uçuş menzili, yirmiden fazla Avrupa ülkesindeki kayıtlı dağılımı ve Güney İtalya ile Yunanistan'da bulunmayışı, 1943'te İspanya'da 340 000'den fazla vakadan sorumlu olması, 1963'te İspanya'da DSÖ onaylı sıtma eradikasyonu ve NF54 suşuyla yüzde 13,5 prevalansta ve enfekte dişi başına ortalama 14 ookist ile tek başarılı laboratuvar enfeksiyonu
  3. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi: Anopheles plumbeus, uzmanlar için bilgi formu; Londra'da yerel olarak edinilmiş iki sıtma vakasına, Almanya'da iki vakaya ve Hırvatistan'da orman işçileri arasındaki vakalara şüpheli katılımı kaydediyor
  4. Malaria Journal: Avrupa'daki Anopheles plumbeus (Diptera: Culicidae): sadece rahatsız edici bir sivrisinek mi yoksa potansiyel bir sıtma vektörü mü?
  5. Parasites and Vectors: Gelecekteki iklim değişikliği altında Avrupa ve Akdeniz bölgesinde Anopheles vektörlerinin dağılımı ve potansiyel sıtma bulaşma kararlılığı

Düzeltme politikası: yukarıdaki herhangi bir bilginin yanlış olduğu gösterilirse, tarihli bir düzeltme notuyla yerinde düzeltiriz. İletişim corrections@mosticare.org.

Abone ol

İnsanlığı dünyanın en ölümcül hayvanından dürüstçe, bilimsel temelle ve hizmet ettiğimiz insanları zehirlemeden koruyoruz.

İlgili