Aktualności i analizy

Komary z rodzaju Anopheles w Europie a ryzyko powrotu malarii

Mosticare Editorial11 lis 20264 min czytania

Malarię wyeliminowano w całej Europie, lecz kilka gatunków komarów z rodzaju Anopheles nadal występuje powszechnie. Artykuł wyjaśnia, które gatunki mają znaczenie, dlaczego przypadki zawleczone rzadko prowadzą do miejscowego szerzenia się choroby oraz jak zmiana klimatu może zmienić ten obraz.

Malaria w Europie dzisiaj

Malarię wywołują pasożyty z rodzaju Plasmodium. Ludzi zakaża sześć gatunków: P. falciparum, P. vivax, P. ovale wallikeri, P. ovale curtisi, P. malariae i P. knowlesi. Zakażone samice komarów Anopheles przenoszą pasożyta. Na świecie około 60 do 100 gatunków Anopheles może przenosić malarię (ECDC). Istnieją inne drogi zakażenia, ale są rzadkie: transfuzja krwi, przeszczepienie narządu, wspólne używanie igieł i zakażenie wrodzone. Objawy obejmują gorączkę i symptomy grypopodobne, takie jak dreszcze, ból głowy, bóle mięśni i złe samopoczucie. Ciężka choroba może prowadzić do malarii mózgowej, niewydolności nerek i trwałych zaburzeń neurologicznych. Niemal wszystkie przypadki zgłaszane przez kraje UE i EOG są zawleczone, więc malaria jest głównie zagadnieniem medycyny podróży. Każdego roku pojawia się kilka przypadków miejscowych, w tym przypadki wprowadzone wykryte od 2009 r. Gujana Francuska pozostaje obszarem endemicznym.

Dlaczego sama geografia nie czyni Europy wolną od malarii

W XX wieku malarię wyeliminowano w wielu regionach strefy umiarkowanej, w tym w całej Europie. Pasożyty nie zniknęły dlatego, że zniknęły komary. Cztery gatunki Anopheles wymienia się jako historycznie ważne wektory w Europie: Anopheles atroparvus, Anopheles labranchiae, Anopheles sacharovi i Anopheles plumbeus. Gatunki te nadal są szeroko rozpowszechnione na kontynencie lub podejrzewa się, że przyczyniły się do dawnych transmisji. Ta historia ma znaczenie, ponieważ kompetentny wektor wraz z importowanym zakażeniem może co do zasady wywołać miejscowy przypadek. Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób ocenia obecne ryzyko jako stosunkowo niewielkie tam, gdzie systemy ochrony zdrowia mogą szybko wykryć i leczyć malarię. Zmiana klimatu mogłaby umożliwić ponowne pojawienie się choroby, ale sprawny nadzór i opieka kliniczna mają większe znaczenie niż sama temperatura.

Anopheles atroparvus, nadmorski ocaleniec

Anopheles atroparvus występuje od południowo-wschodniej Szwecji po Portugalię wzdłuż wybrzeża Atlantyku oraz wokół Morza Bałtyckiego i Morza Śródziemnego. Donoszono o nim z ponad dwudziestu krajów europejskich, ale jest nieobecny w południowych Włoszech i w Grecji (ECDC). Uważa się go za najpospolitszego i najliczniejszego komara w Portugalii. Samice hibernują w stajniach lub domach, choć populacje portugalskie wykazują krótszą diapauzę zimową i pozostają aktywne przez zimę. Gatunek może latać na co najmniej trzy kilometry (ECDC). Larwy preferują słonawe, nasłonecznione wody bogate w nitkowate glony lub roślinność pływającą, ale wykorzystują też słodkowodne kanały, rowy, pola ryżowe i zbiorniki. Jest na ogół zoofilny, lecz chętnie gryzie ludzi. W 1943 roku powiązano go z ponad 340 000 przypadków w Hiszpanii (ECDC).

Wektor oporny, z ograniczeniami

Na początku XX wieku Anopheles atroparvus odpowiadał za zimowe przenoszenie malarii w Wielkiej Brytanii oraz na wybrzeżach Holandii i Niemiec. Hiszpanię uznano za wolną od malarii w 1963 r. (ECDC). Mimo to gatunek ten jest oporny na tropikalne szczepy Plasmodium falciparum. Zakażenie laboratoryjne udało się tylko raz, przy użyciu szczepu NF54, przy częstości zakażeń 13,5% i średnio 14 oocystach na zakażoną samicę (ECDC). Ma to znaczenie dla oceny ryzyka. Komar może działać jak pomost, gdy importowane zakażenie trafi do zamieszkiwanego przez niego regionu, ale szansa na dalsze rozprzestrzenianie jest niewielka. Pojedynczy importowany przypadek jest więc zdarzeniem zdrowia publicznego wartym zbadania, a nie sygnałem powrotu malarii endemicznej.

Anopheles plumbeus i sztuczne miejsca rozrodu

Anopheles plumbeus występuje w całej Europie, na Kaukazie, na Bliskim Wschodzie, w Iranie, Iraku i Afryce Północnej, a także niemal we wszystkich krajach europejskich. Klasycznie rozmnaża się w wypełnionych wodą dziuplach drzew o wysokim stężeniu soli i niskiej zawartości tlenu, w bukach, brzozach, dębach i wiązach. Rozwija się także w sztucznych pojemnikach, takich jak opony, beczki na deszczówkę i wazony cmentarne, w studzienkach kanalizacyjnych i szambach oraz w porzuconych zbiornikach na gnojówkę i niesprzątanych stajniach z uszkodzonym dachem. Jest znanym, uporczywym kąsaczem ludzi, najaktywniej o zmierzchu i świcie, ale niektóre populacje intensywnie kąsają w ciągu dnia i wykazują silną preferencję do krwi ludzkiej. Podejrzenie udziału odnotowano w dwóch przypadkach zakażenia miejscowego w Londynie, dwóch w Niemczech oraz w przypadkach wśród pracowników leśnych w Chorwacji (ECDC).

Skuteczny wektor blisko ludzi

Zakażenie laboratoryjne samic Anopheles plumbeus ze Szwajcarii tropikalnym szczepem Plasmodium falciparum osiągnęło 94% zakaźności. Gatunek ten opisuje się jako wydajnego przenosiciela euroazjatyckich szczepów Plasmodium vivax i tropikalnych szczepów Plasmodium falciparum. Nadal uznaje się go za mało istotny w transmisji ze względu na jego ekologię, choć jego przystosowanie do miejskich miejsc rozrodu budzi coraz większy niepokój. Schaffner i współpracownicy, pisząc w Malaria Journal w 2012 r., donieśli o wskaźnikach lądowania w Alzacji sięgających 365 osobników w 15 minut. W infekcjach doświadczalnych z użyciem 293 samic odłowionych w terenie częstość zakażenia sporozoitami wynosiła od 31 do 88%, podobnie jak w przypadku Anopheles gambiae, gdzie wynosiła od 67 do 97%, choć obciążenie oocystami było niższe. Autorzy doszli do wniosku, że może on istotnie zwiększać ryzyko transmisji.

Zmiany klimatu oraz to, na co musi uważać nadzór

Elke Hertig, pisząc w Parasites and Vectors w 2019 r., modelowała sześć dominujących wektorów Anopheles w warunkach przyszłych zmian klimatu. W obecnych warunkach Anopheles atroparvus zajmuje 38% obszaru badania, a Anopheles messeae 65,4%. Prognozy wskazują na rozprzestrzenianie się wektorów na północ, podczas gdy ich występowanie w częściach regionu Morza Śródziemnego może się zmniejszać wraz ze spadkiem opadów. Stabilność wektorów wykazuje największe wzrosty dla Europy południowej i południowo-wschodniej, wymieniając Hiszpanię, południową Francję, Włochy, Grecję, Bułgarię, Rumunię oraz południową Ukrainę i Rosję. Hertig podkreśla, że wzrost populacji, urbanizacja, migracje i rozwój gospodarczy muszą być uwzględniane w przyszłych ocenach ryzyka. Eliminacja malarii zależy w znacznym stopniu od infrastruktury zdrowotnej i warunków społeczno-ekonomicznych, a nie tylko od klimatu. Hertig donosi również, że sam klimat nie może decydować o ryzyku malarii, ponieważ eliminacja zależy od infrastruktury zdrowotnej i warunków społeczno-ekonomicznych, które kształtują, jak szybko zakażenia zawleczone są wykrywane i leczone w każdym kraju.

Sources

Źródła i cytowania
  1. Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób: informacje o malarii, według których około 60 do 100 gatunków z rodzaju Anopheles na świecie może przenosić malarię
  2. Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób: Anopheles atroparvus, karta informacyjna dla ekspertów, obejmująca sugerowany zasięg lotu wynoszący co najmniej trzy kilometry, jego odnotowane występowanie w ponad dwudziestu krajach Europy oraz jego nieobecność w południowych Włoszech i w Grecji, jego odpowiedzialność za ponad 340 000 przypadków w Hiszpanii w 1943 r., poświadczone przez WHO wyeliminowanie malarii w Hiszpanii w 1963 r. oraz pojedyncze udane zakażenie laboratoryjne szczepem NF54 przy częstości 13,5 procent i średnio 14 oocyst na zakażoną samicę
  3. Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób: Anopheles plumbeus, karta informacyjna dla ekspertów, w której odnotowano podejrzenie udziału w dwóch przypadkach malarii nabytej miejscowo w Londynie, dwóch przypadkach w Niemczech oraz przypadkach wśród pracowników leśnych w Chorwacji
  4. Malaria Journal: Anopheles plumbeus (Diptera: Culicidae) w Europie: uciążliwy komar czy potencjalny wektor malarii?
  5. Parasites and Vectors: Rozmieszczenie wektorów Anopheles i potencjalna stabilność transmisji malarii w Europie i regionie Morza Śródziemnego w warunkach przyszłych zmian klimatu

Polityka sprostowań: jeśli którykolwiek z powyższych faktów okaże się błędny, poprawimy go na miejscu, dołączając datowaną notę o sprostowaniu. Kontakt corrections@mosticare.org.

Subskrybuj

Chronimy ludzkość przed najgroźniejszym zwierzęciem świata, uczciwie, naukowo i bez zatruwania ludzi, którym służymy.

Powiązane